مدل فرایندی دلبستگی زوجین بر اساس منابع اسلامی: پژوهشی کیفی

دلبستگی به عنوان یکی از مفاهیم بنیادین روانشناسی، نقش محوری در کیفیت روابط زوجین دارد. پژوهش حاضر با هدف تدوین مدل فرایندی دلبستگی زوجین مبتنی بر منابع اسلامی انجام شد. بدین منظور با روش کیفی تحلیل محتوای عرفی، آیات و روایات مرتبط با روابط زناشویی گردآوری، کدگذاری و تحلیل گردید. درنتیجه، ۲۴۴ کد اولیه، ۵۳ زیرمقوله، ۱۷ مقوله و ۵ تم اصلی استخراج شد. شاخصهای اعتبار محتوا و نسبت روایی، روایی محتوایی و کفایت نظری مدل نهایی را تایید کردند. یافته ها نشان داد دلبستگی زوجین در منابع اسلامی در چهار سطح تحلیلی تبیین می شود: سطح هستارشناختی که زوجیت را پیوندی پایدار، تکوینی و قدسی در امتداد دلبستگی به خدا مفهومپردازی میکند؛ سطح پیشنیازی شامل بنیانهای ایمانی و اخلاقی، معیارهای ظاهری، جاذبه عاطفی، انتخاب آگاهانه و کفویت؛ سطح ساختاری که «مودت فطری» را بهعنوان سازه مفهومی دلبستگی زوجین مطرح میکند. تعامل «مودت فطری» با «رحمت فطری» (به عنوان نظام مراقبت و مکمل دلبستگی) به شکل پویا منجر به تحول دو ساخت مهم تحت عناوین «سکن» (پایگاه اطمینان) و «ماوا» (پناهگاه رجوع) میشود. ارتباط این مفاهیم و سازه ها تحت عنوان «نظام دلبستگی زوجین» به عنوان مدل مفهومی دلبستگی زوجین بر اساس منابع اسلامی نامگذاری شد، و سطح کارکردی که در قالب رضایت، سرور و سکونت خدامحور متجلی می شود. مدل حاصل، با عنوان «مدل دلبستگی وداد»، با الهام از آموزه های اسلامی و افزودن بعد معنوی و ارزشی به نظریه دلبستگی، چارچوبی بومی، چندسطحی و خدامحور برای فهم و طراحی مداخلات زوج درمانی اسلامی فراهم می سازد.

کلیدواژه ها:

دلبستگی زوجین ، دلبستگی خدامحور ، مدل دلبستگی وداد ، مودت فطری ، رحمت فطری ، تحلیل محتوای کیفی