ماهیت کیفری قرعه کشی های آنلاین در حقوق ایران

گسترش قرعه کشی های آنلاین در شبکه های اجتماعی، به ویژه با دریافت وجوه از کاربران و ارائه شانس برنده شدن جوایز، پرسش هایی درباره ماهیت کیفری این فعالیت ها در حقوق ایران ایجاد کرده است. با اصلاحات سال ۱۴۰۱ ماده ۷۰۵ قانون مجازات اسلامی (کتاب پنجم تعزیرات)، مشارکت در قرعه کشی مبتنی بر شانس که منجر به انتقال وجوه شرکت کنندگان به برندگان شود، جرم انگاری شده است؛ اما در برخی موارد، وجوه پرداختی نزد برگزارکننده باقی می ماند و تنها برنده جایزه را دریافت می کند که چالشی تفسیری درباره شمول مقرره ایجاد می کند. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و روش کتابخانه ای، ابتدا مبانی فقهی قمار و عناصر آن را بررسی و سپس چهارچوب قانونی ایران، به ویژه ماده ۷۰۵ قانون مجازات اسلامی (کتاب پنجم تعزیرات) و ماده ۲ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری، تحلیل کرده و چهار معیار عینی شامل «پرداخت وجه یا تعهد مالی»، «غلبه عنصر شانس»، «وضعیت وجوه و امکان استرداد» و «نحوه انتفاع برگزارکننده» به عنوان مبنایی برای ارزیابی کیفری قرعه کشی های آنلاین ارائه شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهند که صرف دریافت وجه یا انتفاع یک طرفه برگزارکننده بدون نقض ضوابط قانونی برای احراز جرم کافی نیست. این چهارچوب تحلیلی امکان تفسیر منسجم قوانین کیفری و راهنمایی برای سیاستگذاری دیجیتال را فراهم می کند و مرز میان فعالیت مشروع اقتصادی و رفتار کیفری را در فضای مجازی مشخص می سازد. تدوین قوانین روشن و معیارهای عینی برای ارزیابی ساختار مالی و نحوه انتفاع، ابزار کلیدی برای ارتقای عدالت کیفری در محیط آنلاین است.

کلیدواژه ها:

قرعه ، قمار ، بخت آزمایی