تاثیر آموزش ترکیبی مبتنی بر چت بات هوش مصنوعی بر یادگیری خودراهبر، درگیری تحصیلی و گرایش به تفکر نقادانه

پیشینه و اهداف: هوش مصنوعی، به مثابه یک فناوری آموزشی نوظهور، چشم اندازها و رویکردهای آموزش و یادگیری را متحول کرده است. یکی از شاخه های حوزه هوش مصنوعی، پردازشگرهای زبان طبیعی هستند که می توانند متون انسان وار تولید کنند که از انواع آن می توان به چت بات های هوش مصنوعی اشاره کرد. چت بات های هوش مصنوعی به دلیل قابلیت هایی مانند درک زبان انسانی و پاسخگویی به سوالات کاربران، به عنوان منبعی برای آموزش و یادگیری محسوب می شوند. اما با توجه به تازگی موضوع کاربرد چت بات های هوش مصنوعی در آموزش و یادگیری، فعلا مطالعات بسیار اندکی راجع به اثربخشی این فناوری بر حوزه یادگیری انجام شده است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف مطالعه تاثیر آموزش ترکیبی مبتنی بر چت بات هوش مصنوعی در درس روانشناسی، بر میزان یادگیری خودراهبر، درگیری تحصیلی و گرایش به تفکر نقادانه دانش آموزان دختر پایه یازدهم رشته انسانی شهر زنجان انجام شده است.روش ها : تحقیق حاضر از نظر هدف کاربردی و از لحاظ ماهیت داده های گردآوری شده کمی بود و تحقیق با روش نیمه آزمایشی با پیش‎آزمون-پس آزمون و با حضور گروه گواه انجام شد. جامعه آماری این تحقیق شامل همه دانش آموزان دختر پایه یازدهم رشته انسانی شهر زنجان بود. برای نمونه گیری از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای استفاده شد. به طوری که از بین مناطق آموزشی و سپس مدارس دولتی دخترانه متوسطه دوم شهر زنجان، مدرسه روغنی زنجانی به صورت تصادفی برای مطالعه برگزیده شد که دانش آموزان دو کلاس، در گروه های آزمایش و گواه جایگذاری شدند. نمونه آماری پژوهش حاضر شامل ۴۵ نفر شرکت کننده (۲۱ نفر گروه آزمایش و ۲۴ نفر گروه گواه) بوده است. ابزار گردآوری داده های پژوهش حاضر پرسش نامه یادگیری خودراهبر فیشر و همکاران (۲۰۰۱)، پرسشنامه درگیری تحصیلی ریو و سنگ (۲۰۱۱) و پرسشنامه گرایش به تفکر نقادانه ریکتس و رود (۲۰۰۵) بود. مداخله آموزشی به مدت ۸ جلسه ۹۰ دقیقه ای و با استفاده از نرم افزار Sider که چت بات هوش مصنوعی ChatGPT را ارائه و پشتیبانی می کند، اجرا شد. به دلیل ماهیت چندمولفه ای هر سه متغیر وابسته و نیز اجرای پیش آزمون، از تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) استفاده شد و داده های پیش آزمون و پس آزمون با استفاده از نسخه ۲۶ نرم افزار SPSS تحلیل شد.یافته ها: نتایج حاصل از تحلیل داده های تحقیق با استفاده از شاخص های آماری میانگین و انحراف معیار نشان داد که میانگین نمرات پس آزمون گروه آزمایش در قیاس با گروه گواه، نسبت به پیش آزمون، در هر سه متغیر وابسته، افزایش داشته است. همچنین یافته های حاصل از تحلیل آماری کوواریانس چندمتغیره نشان داد بین یادگیری خودراهبر، درگیری تحصیلی و گرایش به تفکر نقادانه دو گروه آزمایش و کنترل، در پس آزمون تفاوت معناداری وجود دارد (۰۱/۰p<). لذا با توجه به بالاتربودن میانگین نمرات گروه آزمایش در مرحله پس آزمون در مقایسه با شرکت کنندگان در گروه کنترل، نتیجه گرفته می شود که آموزش ترکیبی مبتنی بر چت بات هوش مصنوعی در درس روانشناسی موثر بوده و موجب افزایش میزان یادگیری خودراهبر، درگیری تحصیلی و گرایش به تفکر نقادانه دانش آموزان دختر پایه یازدهم رشته انسانی شهر زنجان شده است.نتیجه گیری: با تکیه بر یافته های این تحقیق، می توان گفت کاربرد چت بات هوش مصنوعی در ترکیب با برنامه درسی رسمی درس روانشناسی، قابلیت های زیادی برای افزایش یادگیری خودراهبر، درگیری تحصیلی و گرایش به تفکر نقادانه دارد. با این حال، چون این احتمال وجود دارد که در صورت وابستگی به چت بات هوش مصنوعی، درگیری تحصیلی کاهش یافته و یادگیرندگان بدون ارزیابی انتقادی داده های خروجی را بپذیرند، به آموزشگران و یادگیرندگان توصیه می شود با در نظرگرفتن ملاحظات اخلاق تحصیلی، اهمیت نظارت معلم و آموزش خودتنظیمی به یادگیرندگان نوجوان، از چت بات هوش مصنوعی به عنوان مکمل آموزشی و دستیار یادگیری استفاده کنند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، ChatGPT ، یادگیری خودراهبر ، درگیری تحصیلی ، گرایش به تفکر نقادانه