ابرهه، بازخوانی منابع سنتی بر پایه کتیبه های منسوب به وی

ابرهه شناخته ترین پادشاه حمیر است که بیشتر با روایات لشکرکشی اش به مکه با هدف تخریب کعبه با لشکری فیل سوار مشهور است. این رویداد به «عام الفیل» شهرت یافته، طبق برخی روایات پیامبر اسلام(ص) در همین سال به دنیا آمده است و افزون بر مورخان مسلمان، مفسران قرآن ذیل سوره الفیل بدان پرداخته اند. با توجه به متاخربودن منابع اسلامی از دوران ابرهه و به ویژه «عام الفیل»، در تاریخی بودن این رویداد تردیدهایی در دوران معاصر بوده است؛ ازجمله اینکه چگونه فیل آفریقایی می توانسته مسیر حدود ۸۰۰کیلومتری یمن به مکه را در بیابان خشک و سوزان بپیماید، یا چرا منابع غیراسلامی همدوره شهر مکه یا این رویداد مهم را یادنکرده اند. با وجود همه شبهه ها، ابرهه در منابع تاریخی همدوره اش نیز یادشده و در نتیجه کاوش های باستان شناختی ۱۰کتیبه منسوب به وی کشف شده اند، که در این میان چهارکتیبه به دستور شخص پادشاه نوشته شده اند؛ به گونه ای که برای هیچ شخصیت دیگری در عربستان پیشااسلامی چنین منابع متنوع و دقیقی در دست نیست. مساله پژوهش این است که حکومت ابرهه تا کجا را دربرمی گرفته، دیدگاه های دینی اش چه بوده، و آیا لشکرکشی اش به مکه تاریخی است. برای پاسخ، پس از مرور منابع تاریخی همدوره، شواهد کتیبه شناختی و باستان شناختی بررسی می شوند و با ارائه مهم ترین داده های برآمده از این شواهد، زمینه بازخوانی منابع سنتی فراهم می شود.

کلیدواژه ها:

ابرهه ، حمیر ، عام الفیل ، باستان شناسی ، کتیبه شناسی