تاثیر قابلیت های هوش مصنوعی بر کیفیت تصمیم گیری مالی در بانکداری دیجیتال

در عصر تحول دیجیتال، بانک ها برای حفظ رقابت پذیری و کاهش ریسک های عملیاتی ناگزیر به بهره گیری از توانمندی های هوش مصنوعی (AI) شده اند. این پژوهش با هدف بررسی نقش قابلیت های هوش مصنوعی شامل سیستم های تصمیم یار مبتنی بر یادگیری ماشین، مدل های تبیینی هوش مصنوعی قابل توضیح (XAI)، و ابزارهای تحلیل کلان داده، بر کیفیت تصمیم گیری مالی در بانکداری دیجیتال انجام شد. مسئله محوری آن بود که کدام مولفه های هوش مصنوعی بیشترین تاثیر را در افزایش دقت، شفافیت و سرعت تصمیمات اعتباری و سرمایه گذاری بانک ها دارند و چه پیش نیازهای سازمانی (کیفیت داده، حاکمیت داده، نیروی انسانی) برای اثرگذاری موفق ضروری است. روش پژوهش تلفیقی بود: ابتدا مرور نظام مند ادبیات تا سال های ۲۰۲۴–۲۰۲۵ برای استخراج متغیرها و شاخص ها صورت گرفت؛ سپس تحلیل کمی با استفاده از داده های نمونه (n=۲۵۰–۴۰۰) از شعب بانک های تجاری و دیجیتال و مدل یابی رگرسیونی و معادلات ساختاری (SEM) برای آزمون روابط علت- معلولی اجرا شد. نتایج نشان داد که قابلیت های هوش مصنوعی اثر مثبت و معناداری بر کیفیت تصمیم گیری مالی دارند و این اثر در حضور کیفیت داده و حاکمیت داده تقویت می شود. شاخص های برازش مدل SEM در محدوده مطلوب قرار داشتند و تمامی فرضیه های پژوهش تایید شدند. بر اساس یافته ها، پیاده سازی مدل های هوش مصنوعی با رعایت اصول شفافیت و حاکمیت داده می توانند دقت پیش بینی ریسک و سرعت تصمیم گیری را به طور معنی داری بهبود بخشند؛ در حالی که فقدان داده های باکیفیت و چارچوب های نظارتی مناسب ممکن است اثر مثبت را کاهش دهد. این نتایج علاوه بر غنای ادبیات نظری، راهنمایی کاربردی برای مدیران بانکی، طراحان سیستم های هوش مصنوعی و سیاست گذاران فراهم می آورد تا مسیر استفاده بهینه از هوش مصنوعی در نظام بانکی هموار گردد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، کیفیت داده ، حاکمیت داده ، تصمیم گیری مالی ، بانکداری دیجیتال