ترومای جمعی و ترومای تکرار شونده در بستر جنگ دوازده روزه ایران و اسرائیل (مورد مطالعه: تهران)

پژوهش حاضر به بررسی ابعاد روان اجتماعی ترومای جمعی و تکرارشونده در میان شهروندان تهران پس از جنگ دوازده روزه ایران و اسرائیل در تابستان ۱۴۰۴ می پردازد. این جنگ کوتاه مدت اما شدید، به واسطه ی فضای رسانه ای و نزدیکی روانی با تجربه ی جنگ های گذشته، موجب شکل گیری نوعی اضطراب جمعی و حافظه ی آسیب در سطح اجتماع شهری شد. در چنین بستری، هدف پژوهش تحلیل سازوکارهای روانی و اجتماعی بازتولید ترومای جمعی و واکنش های ذهنی و رفتاری ساکنان تهران در برابر تجربه ی تهدید و ناامنی تکرارشونده بود. روش تحقیق کیفی و از نوع پدیدارشناسی روان اجتماعی است. جامعه ی آماری شامل سی نفر از شهروندان بزرگسال تهرانی بود که به طور هدفمند انتخاب شدند و با آن ها مصاحبه های نیمه ساختاریافته به مدت حدود یک ساعت انجام گرفت. داده ها با رویکرد تحلیل مضمون بررسی شدند و سه تم اصلی شامل تجربه ی روانی اضطراب و فرسودگی، تغییر در روابط و انسجام اجتماعی، و بازنمایی های فرهنگی و نمادین استخراج گردید. یافته ها نشان داد که ترومای جمعی در تهران نه تنها به صورت تجربه ی فردی از ترس، بلکه به صورت پدیده ای بازگشتی در حافظه ی اجتماعی عمل می کند. اضطراب مداوم و انتظار خطر به شکل اضطراب زمینه ای در رفتارها و روابط اجتماعی نفوذ کرده و الگوی زندگی شهری را تحت تاثیر قرار داده است. در کنار آن، نشانه های فرهنگی شهر—از رنگ ها و صداها تا نمادهای رسانه ای—به عنوان حامل های ناخودآگاه حافظه ی جمعی عمل کرده اند و ترکیبی از آسیب و مقاومت را منعکس ساخته اند. نتیجه گیری کلی نشان می دهد که ترومای جمعی در بستر تهران پدیده ای چندلایه و پویاست که در عین تخریب روانی، حامل پتانسیل بازسازی اجتماعی و خلق معنا نیز هست. پیشنهاد می شود سیاست گذاران شهری و متخصصان سلامت روان، مداخلات روان اجتماعی هدفمند و برنامه های بازسازی محیطی را برای کاهش اضطراب جمعی و تقویت همدلی اجتماعی در دوران پساجنگ طراحی و اجرا کنند.

کلیدواژه ها:

ترومای جمعی ، جنگ دوازده روزه ، اضطراب اجتماعی ، حافظه جمعی ، پدیدارشناسی روان اجتماعی