تحلیل مضمون عرفانی در اشعار ابن عربی و امام خمینی(فقر، صبر، توکل)

هدف از پژوهش حاضر تحلیل مضمون عرفانی در اشعار ابن عربی و امام خمینی می باشد. در این پژوهش به روش کتابخانه ای و فیش برداری در ادبیات تطبیقی، سعی شد تا تاثیرگذاری و تاثیرپذیری از شعر ابن عربی در اشعار امام خمینی مورد بررسی قرار گیرد. در این پژوهش، سه مضمون عرفانی که عبارتند از فقر، صبر، توکل در اشعار ابن عربی و امام خمینی مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها در این پژوهش نشان داد ابن عربی و امام خمینی در نگاه عرفانی به مفهوم فقر اشتراکات و افتراقات قابل تاملی دارند. هر دو اندیشمند فقر را نه به معنای مادی، بلکه به عنوان حقیقتی وجودی و راهی برای تقرب به خداوند می دانند. ابن عربی با عباراتی چون «الوجود له فقر الی الکمال» و امام خمینی با ابیاتی مانند «هیچ دستی نشود جز بر خوان تو دراز»، فقر ذاتی انسان در برابر خداوند را تصویر می کنند. امام خمینی برخلاف ابن عربی، فقر را به حوزه مسئولیت اجتماعی گسترش می دهد و در «کشکول فقر، شد سبب افتخار ما» به کارکرد اجتماعی آن اشاره می کند. در اشعار عرفانی ابن عربی، صبر به عنوان مفهومی عمیق و چندلایه ظاهر می شود که فراتر از معنای معمول شکیبایی است. از نگاه او، صبر حقیقی نوعی فنای در اراده الهی محسوب می شود، در بررسی اشعار ابن عربی و امام خمینی درباره صبر، وجوه اشتراک و افتراق عمیقی مشاهده نمی شود. هر دو عارف بزرگ، صبر را به مثابه سلوکی عاشقانه و شرط ضروری وصول به معشوق حقیقی می دانند. ابن عربی در عبارت «عبد الصبور هو الذی لا یصبر الا به» و امام خمینی در بیت «این پریشانی از جام بلی» هر دو بر این نکته تاکید دارند که صبر حقیقی، پذیرش آگاهانه سختی ها در مسیر عشق الهی است. ابن عربی توکل را پشتیبان گیری از خدا و وکیل قرار دادن حق دانسته است و به تقدیراتی که در زندگی انسان ها روی می دهد اشاره می کند و می گوید: که انسان باید با توکل به خدا تسلیم و فرمان پذیر خداوند باشد. در جایی اشاره می کند که برای اجابت خواسته هایمان باید به خدا توکل کنیم و به درگاهش دعا نماییم.

کلیدواژه ها:

اشعار ابن عربی ، اشعار امام خمینی ، فقر ، صبر ، توکل