مروری بر کاربرد شاخص های سنجش از دوری در پیش بینی شاخص های خشکسالی SPEI و SPI

خشکسالی به عنوان یک پدیده پیچیده و خزنده، تهدیدی جدی برای امنیت آب و غذایی، به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشکی مانند ایران محسوب می شود. پایش دقیق و به موقع این پدیده برای مدیریت اثرات آن امری ضروری است. در گذشته، ارزیابی خشکسالی عمدتا متکی بر داده های نقطه ای ایستگاه های هواشناسی بود که به دلیل پراکندگی ناکافی، دارای محدودیت های جدی در پایش مکانی بودند. ظهور فناوری سنجش از دور با ارائه داده هایی با پوشش وسیع، تکراری بالا و رایگان، پارادایم جدیدی در پایش خشکسالی ایجاد کرده است. این مقاله مروری، با هدف بررسی کاربرد شاخص های سنجش از دوری در پیش بینی و پایش شاخص های کلیدی خشکسالی هواشناسی (شاخص استاندارد شده بارش (SPI) و شاخص استاندارد شده بارش-تبخیر و تعرق (SPEI)) تدوین شده است. در این راستا، مبانی نظری و عملکرد شاخص های مهم سنجش از دوری از قبیل شاخص پوشش گیاهی تفاضلی نرمال شده (NDVI)، شاخص وضعیت پوشش گیاهی (VCI)، شاخص وضعیت دما (TCI) و شاخص های ترکیبی مانند شاخص وضعیت سلامت پوشش گیاهی (VHI) مورد بحث قرار گرفته است. همچنین، تحلیل نظام مند ۳۲ مطالعه معتبر بین المللی نشان داد که NDVI با کاربرد در ۵۹.۴ درصد از مطالعات، پرکاربردترین شاخص است و LST با ۵۰ درصد در رتبه بعدی قرار دارد. روند فعلی پژوهش ها به سمت استفاده از شاخص های ترکیبی و یکپارچه (مانند VCI، TCI و VHI) برای پایش جامع تر ابعاد مختلف خشکسالی حرکت کرده است. یافته ها به وضوح بر برتری رویکردهای چندشاخصه و قابلیت بی بدیل سنجش از دور در غلبه بر محدودیت های شبکه ایستگاه های زمینی، پایش مکانی-زمانی پیوسته و توسعه سیستم های هشدار زودهنگام خشکسالی تاکید می کنند.

کلیدواژه ها:

خشکسالی ، سنجش از دور ، SPI ، SPEI ، NDVI ، VCI ، TCI ، پایش مکانی