تحلیل تطبیقی و آسیب شناسی نظام های حسابداری و گزارشگری مالی، مطالعه موردی: ایران و نیوزیلند

زمینه و هدف: طی چهار دهه گذشته، پارادایم «مدیریت دولتی نوین» (NPM) موجب گذار جهانی از حسابداری نقدی سنتی به حسابداری تعهدی کامل شده است. هدف این پژوهش، تحلیل تطبیقی و ارزیابی انتقادی نظام های حسابداری بخش عمومی در جمهوری اسلامی ایران (به عنوان یک کشور در حال توسعه و نوپا در اصلاحات) و نیوزیلند (به عنوان پیشگام جهانی و رهبر این اصلاحات) است. روش شناسی: این پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی است که با استفاده از روش مطالعه تطبیقی و بررسی اسنادی، استانداردهای ملی هر دو کشور و میزان انطباق آن ها با استانداردهای بین المللی حسابداری بخش عمومی (IPSAS) را مورد واکاوی قرار می دهد. یافته ها: یافته ها نشان می دهد که اگرچه هر دو کشور استانداردهای ملی خود را بر مبنای IPSAS تدوین کرده اند و ملزم به تهیه صورت های مالی بر مبنای تعهدی کامل هستند، اما تفاوت های ساختاری عمیقی وجود دارد. نیوزیلند با بیش از ۳۵ سال تجربه (از سال ۱۹۸۹)، به یکپارچگی کامل میان «گزارشگری مالی» و «بودجه ریزی» دست یافته و از رویکرد اندازه گیری «ارزش های جاری» (Current Value) استفاده می کند. در مقابل، ایران که اصلاحات خود را رسما از سال ۱۳۹۴ آغاز کرده است، همچنان با چالش «نظام دوگانه» (گزارشگری تعهدی در مقابل بودجه ریزی نقدی/تعهدی تعدیل شده) و تکیه بر «بهای تمام شده تاریخی» روبرو است. نتیجه گیری: گذار موفق ایران به بلوغ در گزارشگری مالی، نیازمند فراتر رفتن از تدوین استانداردها و حرکت به سوی یکپارچگی نظام بودجه و مالی، استقرار سیستم های بهای تمام شده و حرکت تدریجی به سمت ارزش گذاری منصفانه دارایی ها با الگوبرداری از تجربیات نهادی نیوزیلند است.

کلیدواژه ها:

حسابداری بخش عمومی (PSA) ، حسابداری تعهدی ، استانداردهای بین المللی حسابداری بخش عمومی (IPSAS) ، گزارشگری مالی دولت ، ایران ، نیوزیلند ، مدیریت مالی عمومی