تحلیل کارکردشناسانه ردیف در غزلیات حکیم شفایی اصفهانی

عنصر شعری ردیف دستاورد نوآوری ایرانیان است و در شعر فارسی پیشینگی بسیار دارد. این عنصر که از کارکردهای پرتعداد و پرگونه برخوردار است، در همه قالب ها و ادوار شعر فارسی کاربرد داشته است؛ اما در قالب غزل، بیش تر از بقیه قالب ها، و در شعر دوره سبک اصفهانی، فراوان تر از دیگر دوره ها، مورد استفاده شاعران بوده است. حکیم شفایی اصفهانی، از شاعران مطرح در دوره سبک اصفهانی است که متناسب با اقتضائات شعری دوره خود، غالب غزل هایش را، ۱۰۶۶ غزل (۹۴.۵۹ درصد) از مجموع ۱۱۲۷ غزل، به صورت ردیف مند سروده است. این پژوهش که روشی توصیفی- تحلیلی دارد و مبنای داده های آن اسناد و منابع کتابخانه ای است، با نظر به بسامد فراوان ردیف در غزلیات حکیم شفایی اصفهانی، شکل گرفته است و بر آن است تا کارکردهای این عنصر را در غزلیات حکیم شفایی اصفهانی، شناسایی و تحلیل نماید. دستاورد پژوهش شمار فراوان کارکردهای ردیف و گونه گونی بسیار آن را در غزلیات حکیم شفایی اصفهانی، نشان می دهد. شاخص ترین این کارکردها که در متن پژوهش تبیین و تحلیل شده است، ۱۱ مورد است که از نظر نظم الفبایی، شامل: ۱. ابزار برجسته سازی مفهوم، مضمون و یا تصویری خاص، ۲. القاگر حس درونی شعر، ۳. انسجام بخش اندیشه و تخیل شاعر، ۴. بستر آفرینش صورت های مجازی و ترکیبات نوین، ۵. بیانگر اندیشه شاعر، ۶. پوشاننده عیوب قافیه، ۷. تعیین کننده در کم و کیف نظیره پردازی های غزلی، ۸. زمینه ساز یگانگی میان مخاطب و شاعر، ۹. عرصه پاسداشت زبان فارسی، ۱۰. فزاینده ساحت موسیقایی، و ۱۱. مایه التذاذ بصری، می شود.

کلیدواژه ها:

غزلیات حکیم شفایی اصفهانی ، ردیف ، کارکردشناسی ردیف ، فزاینده ساحت موسیقایی