اثر عصاره آبی سورگوم (Sorghum bicolor L.) در مهار جوانه زنی علف های هرز و رشد بادام زمینی (Arachis hypogea L.)

مقدمه: علف های هرز به عنوان گیاهان نامطلوب و زیان آور، اثرات منفی قابل توجهی بر رشد گیاهان زراعی داشته و با کاهش پتانسیل تولید، موجب افت کمی و کیفی محصولات کشاورزی در مزارع می شوند؛ امری که در نهایت خسارات اقتصادی چشمگیری را به کشاورزان تحمیل می کند. آللوپاتی پدیده ای اکولوژیکی است که طی آن، ترکیبات زیستی فعال از سوی برخی گیاهان زراعی، گیاهان کشت شده و همچنین میکروارگانیسم هایی نظیر باکتری ها و قارچ ها به ریزوسفر خاک ترشح شده و بر رشد و فعالیت سایر موجودات زنده پیرامون اثر می گذارند. سورگوم به دلیل برخورداری از ویژگی های آللوپاتیک برجسته، قادر است ترکیبات زیستی متنوعی را از طریق ریشه های موئین، ساقه ها و دانه های خود تولید و آزاد کند. سورگوم (Sorghum bicolor L.) به عنوان یک گیاه آللوپاتیک شناخته شده، به واسطه سنتز ترکیب سورگولئون، توانایی بالایی در سرکوب رشد علف های هرز دارد.مواد و روش­ها: این پژوهش با هدف بررسی اثر عصاره آبی سورگوم بر جوانه زنی بذر، رشد گیاهچه، وزن تر و خشک دو گونه علف هرز سلمه تره (Chenopodium album L.) و تاج خروس (Amaranthus retroflexus L.) و همچنین گیاه زراعی بادام زمینی (Arachis hypogaea L.) انجام شد. تیمارها شامل هفت سطح غلظت عصاره (۰، ۵۰، ۱۰۰، ۱۵۰، ۲۰۰، ۲۵۰ و ۳۰۰ گرم در لیتر) بودند که بر روی هر سه گونه گیاهی اعمال شدند. صفات مورد بررسی شامل درصد جوانه­زنی، سرعت جوانه­زنی، متوسط زمان جوانه­زنی، وزن تر و خشک و طول گیاهچه­ علف­های هرز و بادام­زمینی بود.نتایج: نتایج نشان داد که با افزایش غلظت عصاره، درصد جوانه زنی گونه های علف هرز به طور معنی داری کاهش یافت، به گونه ای که در غلظت های ۲۰۰ تا ۳۰۰ گرم در لیتر، جوانه زنی تقریبا به طور کامل مهار شد. در مقابل، گیاه بادام زمینی از تحمل نسبی برخوردار بود و حتی در بالاترین غلظت ها، تنها کاهش جزئی در درصد و سرعت جوانه زنی نشان داد. متوسط زمان جوانه زنی در علف های هرز یا کاهش یافت و یا به صورت نامنظم تحت تاثیر قرار گرفت، در حالی که در بادام زمینی افزایش جزئی در متوسط زمان جوانه زنی مشاهده شد که بیانگر تاخیر جزئی در فرآیند جوانه زنی است. پاسخ های مربوط به رشد گیاهچه نیز بین گونه ها متفاوت بود؛ به طوری که طول گیاهچه و وزن تر و خشک علف های هرز به طور قابل توجهی کاهش یافت، در حالی که گیاهچه های بادام زمینی در غلظت های بالاتر تنها کاهش متوسطی نشان دادند. مقادیر ED₅₀ نیز حساسیت بالاتر گونه های علف هرز را نسبت به بادام زمینی تایید کرد.نتیجه­گیری: در مجموع، نتایج این پژوهش نشان می دهد که عصاره آبی سورگوم می تواند به عنوان یک مهارکننده طبیعی موثر در کنترل علف های هرز عمل کند، در حالی که اثرات محدودی بر گیاه زراعی دارد؛ موضوعی که کاربرد بالقوه آن را در مدیریت زیستی علف های هرز و کاهش مصرف علف کش های شیمیایی برجسته می سازد.

کلیدواژه ها:

آللوپاتی ، تاج خروس ریشه قرمز ، درصد جوانه زنی ، سلمه تره ، وزن خشک