پاسخ های بیوشیمایی و فیزیولوژیکی گیاه کلزا (Brassica napus L.) به پوشش دهی بذر تحت شرایط خشکی

مقدمه: گیاه کلزا (Brassica napus L.) به عنوان یکی از مهم ترین دانه های روغنی، نقش حیاتی در تامین روغن خوراکی و سوخت های زیستی ایفا می کند. با این حال، حساسیت این گیاه به کم آبی، به ویژه در مراحل جوانه زنی و استقرار اولیه، عملکرد آن را تحت تاثیر قرار می دهد. تنش خشکی یکی از مهم ترین چالش های پیش روی کشاورزی پایدار در سراسر جهان است و تاثیرات منفی قابل توجهی بر رشد، عملکرد و کیفیت محصولات زراعی دارد. در این راستا، فناوری پوشش دهی بذر به عنوان یک راهکار موثر برای بهبود تحمل به خشکی و افزایش کارایی استفاده از آب مطرح شده است. پوشش های بذر حاوی مواد مختلفی مانند هیدروژل ها، عناصر غذایی، هورمون های گیاهی و باکتری های محرک رشد (PGPR) می توانند پاسخ های فیزیولوژیکی گیاه را در شرایط تنش تعدیل کنند.مواد و روش‎ ها: این آزمایش در جهت بررسی اثر پرایمینگ و هیدروپرایمنگ بذر روی صفات فیزیولوژیکی گیاه کلزا در شرایط تنش خشکی در دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه محقق اردبیلی در سال ۱۳۹۹ اجرا شد. بذور گواهی شده کلزا (رقم هایولا) که در سال ۱۳۹۸ برداشت شده بود از مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی مغان تهیه شد. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل خشکی در ۵ سطح (۰، ۲-، ۴-، ۶- و ۸- بار) و پوشش دارکردن بذر در ۶ سطح (هیومیک اسید در ۳ غلظت مختلف، هیومیک اسید + هیدروپرایمینگ، هیدروپرایمینگ و شاهد (بدون پوشش)) بود. پژوهش حاضر در دو شرایط آزمایشگاه (۳ تکرار ۲۵ بذری در پتری دیش به قطر ۱۵ سانتی متر) و گلخانه (۵ تکرار ۶ بذری در گلدان هایی با حجم ۱۵ لیتر) به صورت مجزا انجام گردید.یافته ‎ها: نتایج نشان داد که کاربرد تیمار ترکیبی هیدروپرایمینگ به همراه هیومیک اسید (۶ گرم بر کیلوگرم بذر) به عنوان موثرترین راهکار، اثرات مخرب خشکی را به طور چشم گیری تعدیل نمود. اختلاف ۸/۵ درصدی در شاخص کلروفیل، ۲۸۴ درصدی سطح برگ (در شرایط بدون تنش)، ۱۶۷ درصدی وزن خشک برگ و ۱۱۸ درصدی وزن خشک ریشه بین بهترین و بدترین تیمار وجود داشت که بیانگر اثرگزاری بالای تیمارهای پوشش دهی است. اگرچه پوشش دهی بذر ممکن است سرعت جوانه زنی را کاهش دهد، اما این تاخیر با افزایش یکنواختی و درصد نهایی استقرار گیاهچه، جبران شده و در نهایت، به تولید گیاهانی با بنیه قوی تر و تاب آوری بالاتر منجر می گردد. همچنین اثرات دز-پاسخ پوشش دهی بذر کلزا با هیومیک اسید در آزمایش مشخص شد و بایستی در مصرف آن دقت شود.نتیجه ‎گیری: اثر سینرژیستیک ترکیب هیدروپرایمینگ با غلظت بهینه هیومیک اسید (۶ گرم بر کیلوگرم بذر) بهترین نتایج را نشان داد. به عنوان پیشنهاد کاربردی، توصیه می شود کشاورزان در مناطق خشک و نیمه خشک، بذرهای کلزا را ابتدا به مدت ۱۲ تا ۲۴ ساعت در آب (هیدروپرایمینگ) قرار داده و سپس با محلول هیومیک اسید با کیفیت و با غلظت مناسب پوشش دهی کنند تا استقرار اولیه محصول بهبود یافته و خسارات ناشی از خشکی در مراحل بحرانی رشد به حداقل برسد.

کلیدواژه ها:

پوشش دهی ، سبزشدن کلزا ، سرعت جوانه زنی ، کلروفیل ، هیدروپرایمینگ