معنای تاویلی آیات ابتدای سوره الرحمن در پرتو حدیث رضوی(ع)

مفسران در تفسیر آیات ابتدایی سوره الرحمن خصوصا واژه «بیان» در آیه ۴ این سوره دیدگاه های متفاوتی را ارائه کرده اند. اغلب مفسران این واژه را به معنای نطق، سخن گفتن، فهم و تفهیم معنا کرده اند. در این پژوهش که به روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای صورت پذیرفته است؛ با بررسی سندی و فقه الحدیثی روایتی از امام رضا(ع) معنای دیگری از واژه «بیان» در این سوره ارائه گردیده است. روایت مذکور از دو طریق در کتاب های بصائر الدرجات و تفسیر قمی نقل شده و در منابع حدیثی و تفسیری شیعه منعکس گردیده است، نتایج پژوهش این است که، هر چند مفسران معنای واژه «بیان» در آیه ۴ سوره الرحمن را، به موضوعاتی همچون: کلام، نطق، فهم، تفهیم کردن، سخنوری و ... معنا کرده اند. اما چون قرآن ذو وجوه است و الفاظ آن تحمل معانی متعددی را دارند، با استناد به روایت امام رضا(ع) معنای دیگری هم بر آن قابل حمل است؛ که این معنا تاویل آیه است نه تفسیر آن. براساس محتوای این روایت، واژه «البیان» اشاره به مجموعه وحیانی است که همچون قرآن کریم، از جانب خداوند بر رسول اکرم(ص) نازل شده و آن حضرت نیز همه آن محتوا را به امیرمومنان(ع) آموخت. این معنا در آیه ۱۹ سوره قیامت «ثم ان علینا بیانه» با صراحت بیشتری ذکر شده است؛ روایات دیگری از امام علی(ع) و ائمه اطهار(ع) نیز این معنا را تایید می کند.

کلیدواژه ها:

قرآن کریم ، البیان ، وحی بیانی ، سوره الرحمن ، حدیث امام رضا(ع) ، تاویل