شناسایی مناطق آسیب ­پذیر در برابر مخاطره بیابان ­زایی (مطالعه موردی: استان قم)

هدف: موقعیت جغرافیایی ایران سبب شده است تا بخش زیادی از مناطق آن را مناطق خشک و نیمه خشک دربرگیرد. با توجه به حساسیت بالای این مناطق در برابر تخریب زیست­محیطی، گسترش بیابان­زایی به عنوان یکی از مهم­ترین مخاطرات زیست­محیطی این مناطق محسوب می شود. با توجه به اهمیت موضوع، در این پژوهش به شناسایی مناطق در معرض مخاطره بیابان ­زایی در استان قم پرداخته شده است.روش و داده: در این تحقیق از تصاویر گوگل ارث، تصاویر ماهواره­ های MODIS، CHIRPS و مدل رقومی ارتفاعی ۳۰ متر، به عنوان مهم ­ترین داده­ های تحقیق استفاده شده است. مهم ­ترین ابزارهای مورد استفاده در تحقیق شامل سامانه گوگل ارث انجین، ArcGIS و Super Decisions بوده است. همچنین در این تحقیق از شاخص­ های NDVI و AOD و مدل ­های ترکیب خطی وزنی (WLC) و تحلیل شبکه ای (ANP) استفاده شده است. روش کلی کار در این پژوهش به این صورت بوده است که بر مبنای ۹ پارامتر ­(تراکم پوشش­ گیاهی، غلظت گرد و غبار، میانگین بارش، میانگین دما، ضریب خشکی، ارتفاع، شیب، فاصله از جاده اصلی و فاصله از نقاط شهری) و همچنین مدل تلفیقی WLC-ANP، مناطق آسیب­ پذیر در برابر مخاطره بیابان­ زایی شناسایی شده است. یافته ها: بر اساس نتایج حاصله، بخش زیادی از مناطق مرکزی استان قم به دلیل تراکم کم پوشش­ گیاهی، غلظت زیاد گرد و غبار، ضریب خشکی بالا، میانگین بارش کم و دمای زیاد، ارتفاع کم و همچنین نزدیکی به نقاط شهری و جاده­ های اصلی، دارای پتانسیل آسیب­ پذیری خیلی زیادی در برابر مخاطره بیابان ­زایی است.نتیجه گیری: مناطق مرکزی استان قم دارای حساسیت بالایی در برابر مخاطره بیابان­ زایی است. بنابراین باید در برنامه ­ریزی ­های محیطی و خصوصا برنامه­ های مربوط به تغییرات کاربری اراضی به این مسئله توجه ویژه ­ای شود.نوآوری، کاربرد نتایج: نوآوری این تحقیق استفاده ترکیبی از سامانه گوگل ارث انجین و پارامترهای ژئومورفولوژی است و همچنین فقط مناطقی به عنوان محدوده مطالعاتی انتخاب شده است که دارای ضریب NDVI بیش از ۰/۱ بوده ­اند. از نتایج این تحقیق می­ توان در برنامه ریزی ­های مختلف محیطی استفاده کرد.

کلیدواژه ها:

بیابان زایی ، گوگل ارث انجین ، WLC ، استان قم