اثر استفاده از نانو ذرات مواد معدنی آهن، مس، روی و منگنز بر صفات تولیدی، خصوصیات لاشه و برخی فراسنجه‎ های خونی در جوجه‎ های گوشتی آرین

چکیده مبسوط مقدمه و هدف: هضم مواد معدنی تحت تاثیر عوامل متعددی در دستگاه گوارش قرار دارد؛ این عوامل شامل دما، pH، غلظت متغییری از نمک ها و آنزیم ها هستند که به‎ طور جداگانه می توانند بر میزان حلالیت مواد و تعامل آن‎ها با مولکول های زیستی اثر بگذارند. همچنین، مواد‎معدنی در دستگاه گوارش از طریق عواملی همچون فسفات ها، فیتات ها، فیبر جیره، لیگنین ها، پلی فنل ها و تانن ها و ... مهار می شوند. این مهارکننده ها اغلب یون های مواد معدنی را باند کرده، تشکیل کمپلکس می ‎دهند و باعث می شوند که این یون ها غیر قابل دسترس باشند. زمانی که مواد معدنی به فرم غیر آلی در جیره غذایی استفاده می شوند، این مواد در قسمت بالایی دستگاه گوارش و pH پایین محیط، تمایل به‎ جداشدن دارند، بنا بر این مواد معدنی جداشده با سایر ترکیبات مغذی شیرابه هضمی باند می شوند که موجب غیر قابل دسترس شدن این مواد برای جذب در روده کوچک می شود. در نتیجه عدم جذب و افزایش مواد معدنی غیر قابل استفاده، ترشح آن‎ها به درون فضولات افزایش ‎می‎ یابد و می تواند منجربه نگرانی های زیست‎محیطی شود. فناوری نانو از خلاقانه ‎ترین تکنولوژی ‎ها برای تولید مواد و عناصر مختلف با تغییر در ساختار، بافت و کیفیت بالا در سطح مولکولی است. لذا، برای جلوگیری از استفاده بیش از حد از مواد معدنی در جیره، باید راهبردهای تغذیه ای نوینی بدون به خطر انداختن سلامت و عملکرد حیوانات اجرا شوند. یکی از این راهبردهای جدید که می تواند در بهبود زیست فراهمی عناصر معدنی کم‎مصرف نیز موثر باشد استفاده از فرم نانو مواد‎معدنی در جیره است. بنا بر این، هدف از این پژوهش بررسی اثرات استفاده از فرم نانو چهار ماده معدنی (مس، آهن، روی و منگنز) در دو سطح رایج و کاهش ‎یافته بر صفات تولیدی، خصوصیات لاشه و برخی فراسنجه های خونی جوجه های گوشتی بود. مواد و روش ‎ها: جهت انجام این آزمایش از ۳۶۰ قطعه جوجه گوشتی یک ‎روزه آرین در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تیمار، چهار تکرار و ۳۰ قطعه پرنده در هر تکرار استفاده شد. تیمارهای آزمایشی شامل ۱) جیره حاوی مکمل معدنی رایج (شاهد)، ۲) مکمل معدنی نانو ۱۰۰ (دارای ۱۰۰ درصد مقدار توصیه‎ شده عناصر مس، آهن، منگنز و روی به فرم نانو) و ۳) مکمل معدنی نانو ۵۰ (دارای ۵۰ درصد مقدار توصیه شده عناصر مس، آهن، منگنز و روی به فرم نانو) بودند. در پایان هر هفته، وزن کشی جوجه های هر تکرار به صورت گروهی و سه ساعت بعد از قطع دان انجام شد. همچنین، تلفات به صورت روزانه جمع آوری، توزین و شمارش و برای به دست آوردن درصد تلفات و درصد ماندگاری استفاده شدند. در سن ۴۲ روزگی، دو قطعه پرنده از هر تکرار که از نظر وزنی به میانگین گروه نزدیک بودند انتخاب و پس از توزین، کشتار شدند. سپس، اجزای لاشه از جمله سینه، ران، گردن و پشت و بال، چربی حفره بطنی و کل لاشه بدون امعاء و احشاء، به ‎همراه برخی اندام ها از جمله قلب و طحال توزین و اوزان آن‎ها  نسبت به وزن زنده محاسبه شدند. در سن ۴۲ روزگی، تعداد چهار قطعه جوجه سالم از هر تکرار انتخاب و با سرنگ استریل به‎ میزان حدود ۳ میلی لیتر از سیاهرگ زیربال خون گیری شد. بعد از جداسازی سرم، برای اندازه گیری غلظت ­های پروتئین کل، گلوبولین، آلبومین، تری گلیسرید، کلسترول، لیپوپروتئین کم چگالی (LDL)، و لیوپروتئین پرچگالی (HDL) استفاده شد. همچنین، میزان گلوبولین با کم‎کردن آلبومین از پروتئین کل به‎ دست ‎آمد. یافته ها: در هفته اول، خوراک مصرفی در جوجه های دریافت‎کننده تیمار مکمل نانو ۱۰۰ بالاتر از دو تیمار دیگر بود و در دوره ۱ تا ۱۴ روزگی، مقدار خوراک مصرفی تیمارهای مکمل نانو ۱۰۰ و مکمل نانو ۵۰ بیشتر از گروه شاهد بود (۰/۰۵< p). وزن بدن در سنین ۷ و ۱۴ روزگی در تیمار نانو مکمل ۵۰ بالاتر از تیمارهای شاهد و نانو مکمل ۱۰۰ بود، در حالی‎که در سنین ۲۱، ۲۸ و ۳۵ روزگی وزن بدن در تیمارهای شاهد و نانو مکمل ۵۰، بالاتر از تیمار نانو مکمل ۱۰۰ بود (۰/۰۵P<). ضریب تبدیل غذایی تحت تاثیر تیمار نانو مکمل ۱۰۰ بهبود یافت (۰/۰۵p< ). تیمارهای نانو مکمل ۱۰۰ و نانو مکمل ۵۰ در پایان دوره موجب افزایش زنده مانی نسبت به تیمار شاهد شدند (۰/۰۵ p<)، در حالی‎که تیمارهای آزمایشی بر شاخص تولید تاثیر معنی داری نداشتند (۰/۰۵P>). چربی حفره بطنی در تیمار شاهد بیشتر از تیمار حاوی نانو مکمل ۱۰۰ بود و با تیمار نانو مکمل ۵۰ تفاوت معنی داری نداشت (۰/۰۵P). تاثیر تیمارهای آزمایشی بر غلظت ­های تری گلیسیرید، لیپوپروتیئن کم چگالی و گلوبولین معنی دار بود (۰/۰۵P). نتیجه گیری: در مجموع، نتایج نشان می­ دهند که امکان کاهش ۵۰ درصدی مصرف چهار ماده معدنی با استفاده از فرم نانو این مواد در جیره جوجه های گوشتی با در نظرگرفتن ملاحظات اقتصادی وجود دارد.

کلیدواژه ها:

Broiler chicken ، Blood parameter ، Mineral supplement ، Nanoparticle ، Performance ، جوجه گوشتی ، عملکرد ، فراسنجه خونی ، مکمل معدنی ، نانوذرات