تاثیر فعالیت های معدنی بر کروم، نیکل و کبالت در خاک ها و گیاه شال دم (Stipa barbata) اطراف معدن کرومیت سبزوار

پیشینه پژوهش و هدف: فعالیت های انسانی به ویژه معدن کاوی موجب افزایش غلظت عناصر با پتانسیل سمیت در خاک می شوند. هدف این پژوهش تعیین میزان کروم کل، نیکل، کبالت و کروم (VI) و ارزیابی میزان آلودگی خاک و گیاه شال دم (Stipa barbata) و آلودگی خاک و توزیع کروم (VI) در بین خاکدانه های با اندازه های متفاوت اطراف معدن کرومیت سبزوار در شمال شرق ایران بود. روش ها: تعداد ۳۰ نمونه خاک (عمق ۰ تا ۱۵ سانتی متر) در فواصل ۳۵۰ متری اطراف معدن کرومیت تا فاصله ۱۰ کیلومتر در جهت باد غالب (شرقی-غربی) جمع آوری شده و غلظت عناصر مورد بررسی در خاک و گیاه اندازه گیری شد. همچنین، مقدار کروم (VI) در شش کلاس اندازه خاکدانه ها (۴ تا ۲، ۲ تا ۱، ۱ تا ۰/۵، ۰/۵ تا ۰/۲۵، ۰/۲۵ تا ۰/۰۵ و کوچک تر از ۰/۰۵ میلی متر) تعیین شد. نتایج: میانگین غلظت کروم، نیکل و کبالت در خاک های اطراف معدن بیشتر از حد مجاز استاندارد جهانی بود، همچنین میانگین غلظت کروم (VI) ۰/۲۶ میلی گرم بر کیلوگرم بود که در برخی نقاط بیشتر از حد مجاز سازمان محیط زیست ایران بود. مقایسه غلظت کروم در خاکدانه های مختلف نشان داد که غلظت آن در خاکدانه های ریز بیشتر بود و بیشترین و کمترین غلظت کروم در خاکدانه های با قطر کمتر از ۰/۰۵ و ۴ تا ۲ میلی متر  مشاهده شد. بر اساس شاخص زمین انباشتگی کروم در کلاس آلودگی متوسط بود و شاخص غنی شدگی به صورت Cr > Ni > Cr(VI) > Co به دست آمد. همچنین شاخص بار آلودگی، بیان گر کلاس آلوده (۱/۸۸) بود. علاوه بر این، بررسی فاکتور تجمع زیستی عناصر مورد بررسی در گیاه شال دم  برای کبالت (۰/۰۲)، کروم (۰/۰۷) و نیکل (۰/۱۲) کمتر از یک بود. نتیجه گیری کلی: توانایی گیاه شال دم در انتقال و تجمع عناصر با پتانسیل سمیت از خاک به اندام های خود کم بود. بنابراین معرفی این گونه به عنوان گیاه مقاوم به آلودگی عناصر با پتانسیل سمیت و پایش غلظت عناصر در خاک در دوره های زمانی مختلف پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

Geo-accumulation index ، Enrichment factor ، Pollution load index ، Bioaccumalation factor. ، شاخص بار آلودگی ، شاخص زمین انباشتگی ، شاخص غنی شدگی ، فاکتور تجمع زیستی.