تحلیل گذار فرهنگی: بازنمایی ارزشهای پسامادی و آینده نگر در سینمای دهه نود ایران

این مقاله به مطالعه بازنمایی تغییرات فرهنگی در سینمای ایران طی دهه ی ۱۳۹۰ می پردازد و با بهره گیری از روش تحلیل روایت، نشانه شناسی و چارچوب مفهومی گذار ارزش های رونالد اینگلهارت به تحلیل این تغییرات در شکل های روایی، بصری و کنش محور آن می پردازد. نمونه گیری به صورت هدفمند از پرفروش ترین و پرمخاطب ترین فیلمهای این سالها انجام شده است. یافته ها نشان می دهد سینمای این دوره تصویری چندلایه از «گذار ناقص ارزش ها» ترسیم می کند؛ وضعیتی که در آن سرمایه اجتماعی فرسوده، ناپایداری اقتصادی و بی اعتمادی نهادی مانع تثبیت ارزش های جدید می شود و کنشگران را در موقعیتی میانی قرار می دهد. کنشگران در روایت ها غالبا در وضعیت اضطراری، واکنشی و فاقد فاعلیت موثر تصویر می شوند و گره گشایی ها نه محصول اراده جمعی، بلکه پیامد تصادف، فرسایش یا مداخله بیرونی است. در سطح سینمایی، تحلیل میزانسن، نمادها و ساختار روایی فیلم ها نشان می دهد که قهرمان معاصر ایرانی از تیپ اصلاح گر فعال به کنشگری آسیب دیده، محافظه کار و در جست وجوی حداقلی از امنیت روانی و کرامت فردی تغییر کرده است. مطالعه حاضر نتیجه می گیرد سینمای نوین ایران نه فقط بازتاب دهنده ی بحران ارزش ها، بلکه سندی فرهنگی از مرحله ی میانی و ناتمام گذار ارزشی در جامعه ایرانی است؛ مرحله ای که آینده مندی در سطحی حداقلی و مبتنی بر مدیریت بحران بازنمایی می شود.

کلیدواژه ها:

بازنمایی ارزشها ، سینمای ایران ، تحلیل روایت ، گذار فرهنگی ، سرمایه ی اجتماعی