آشکارسازی مناطق مناسب زندگی در تهران بر اساس تحلیل تغییرات مکانی شاخص کیفیت محیط شهری

کلانشهر تهران با گسترش روز افزون جزو بزرگترین کلانشهرهای جهان می باشد که دارای مشکلات متعدد زیست محیطی و اقتصادی –اجتماعی است. ادامه روند موجود، زیست این شهر را تاکنون با مشکلات عدیده روبرو نموده است. از این رو برنامه ریزان ناچار به تلاش بمنظور ارتقای کیفیت محیط زیست شهری (UEQ) و استاندارد زندگی شهروندان می باشند. بدین منظور مطالعه ای طراحی شد که هدف آن ارزیابی UEQ مناطق ۲، ۵، ۹، ۱۰، ۱۷، ۱۸ و ۱۹، شناسایی بهترین مناطق و تعیین تاثیر شاخص ها بر تغییرات مکانی UEQ، بود. در این مطالعه از دو دسته شاخص های محیط طبیعی و محیط کالبدی-ساختاری و وزن دهی آنها از طریق تکنیک های چند معیاره ANP، استفاده شد. پایگاه داده های مکانی زیرشاخص ها در محیط GIS ساخته شد. استانداردسازی آنها، براساس روش فازی انجام گردید. ساخت نقشه های نهایی UEQ مناطق از طریق فرمول همپوشانی لایه های زیرشاخص ها در محیط GIS انجام شد. نتایج نشان داد که شاخص های محیط طبیعی وزن بیشتری از شاخص های محیط کالبدی-ساختاری داشته اند. آنالیز نقشه های طبقه بندی UEQ مناطق ۷ گانه تهران نشان داد که تمام مناطق بجز منطقه ۲، در حداقل نیمی از مساحت خود دارای UEQ متوسط رو به پایین هستند. منطقه ۲ و قسمت های شمالی منطقه ۵ بهترین شرایط UEQ را دارند. دو منطقه ۱۰ و ۱۷ بدلیل تراکم بسیار زیاد جمعیت، بازارهای قدیمی، بافت فرسوده، آلودگی زیاد صوتی و هوا بهمراه سرانه فضای سبز بسیار پایین دارای درجات UEQ پایین می باشند. پایین بودن سرانه پوشش گیاهی، آلودگی هوا، و آلودگی صنعتی ناشی از گسترش ساخت وسازهای بی رویه بهمراه جمعیت زیاد باعث کاهش کیفیتUEQ مناطق شده است. نقشه های تولیده شده آسیب پذیرترین مناطق را شناسایی نموده و امکان برنامه ریزی برای مناطق بحرانی را توسط سیاست گذاران فراهم می کند.

کلیدواژه ها:

شهر ، شاخص های محیط طبیعی ، UEQ ، GIS