بررسی سیمای آدم آبی و پری دریایی در متون کهن ایرانی و خاستگاه اساطیری آنها

باور به انسان نمایانی که در دریاها و دریاچه ها زندگی می کنند، از روزگاران قدیم تاکنون در فرهنگ ایرانی مشاهده می شود. آنها در متون کهن، به ویژه عجایب نامه ها و متون جغرافیایی، به شکل انسان و با نام آدم آبی توصیف شده اند. گاه نیز به شکل نیمه زن/مرد-نیمه ماهی تصویر می شوند که یادآور پری دریایی در باور امروزیان است. پیشینه این انسان نمایان آبی به اساطیر میان رودان بازمی گردد؛ در آنجا موجوداتی وابسته به ایزد آب ها، مرکب از انسان و ماهی و با نقش محافظ به نام های اپکالو و کولولو/کولیلتو می شناسیم. آتارگاتیس، ایزدبانوی باروری آرامیان، که پسین تر به میان رودان و جهان غرب راه یافت، هم بنا بر روایت مورخان و شواهد باستان شناسی گاه به این شکل تجسم می شده است. در باورهای ایرانی پیش از زردشت، پری، ایزدبانوی زیبا و فریبای باروری بود که در آیین نوی زردشتی به عنوان دیوزن شناخته و رانده شد؛ اما بعضی صفات نیکویش به آناهیتا، ایزدبانوی آب ها، رسید و هم در اذهان جمعی ایرانیان به جای ماند و در قصه های پریان نمود یافت؛ مانند سرشت آبی پریان ، ازدواج و زایندگی، زیبایی، دوستدار طرب و رامش بودن و نمادهای جانوری ماهی و کبوتر؛ مواردی که حضور آنها را علاوه بر قصه های پریان ایرانی و متون ادبی کهن، در پیوند با ایزدبانوی آتارگاتیس نیز می یابیم.

کلیدواژه ها:

آدم آبی ، پری دریایی ، اسطوره شناسی ، فرهنگ عامه ، قصه های پریان