پارک های شهری و شهرهای پایدار: ارزیابی تاثیر اندازه پارک بر تفریح و تفرج شهروندان و پتانسیل گردشگری (مطالعه موردی: منطقه های ۹ و ۱۱ شهر مشهد)

هدف: این پژوهش با هدف بررسی تاثیر سه مقیاس متفاوت پارک های شهری بر الگوهای استفاده شهروندان، فعالیت های تفریحی و جذب گردشگران، با تاکید بر تفاوت های جنسیتی، در مناطق ۹ و ۱۱ شهر مشهد انجام شد. در این راستا، تلاش شد نقش پارک های کوچک، متوسط و بزرگ در ابعاد اجتماعی، محیط زیستی و اقتصادی زندگی شهروندان با نگاهی جامع ارزیابی گردد و تصویری روشن از نحوه تعامل شهروندان با فضاهای سبز ارائه شود. همچنین این مطالعه بررسی می کند که چگونه مقیاس پارک ها می تواند در شکل دهی به رفتارهای تفریحی و میزان مشارکت اجتماعی موثر باشد.روش پژوهش: روش تحقیق مبتنی بر پیمایش میدانی بود. ابتدا حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران تعیین شد و در نهایت ۳۸۴ پرسش نامه نیمه ساختار یافته در میان شهروندان توزیع گردید. داده ها در چهار بخش اصلی شامل اطلاعات جمعیت شناختی، میزان و الگوهای استفاده از پارک ها، ادراک افراد از ویژگی های محیطی و طراحی پارک ها و نوع مشارکت در فعالیت های تفریحی و گردشگری گردآوری شد. تحلیل داده ها با مجموعه ای از آزمون های آماری پارامتریک و ناپارامتریک شامل تحلیل واریانس یک طرفه (ANOVA)، آزمون تعقیبی توکی، تحلیل دو عاملی و آزمون من- ویتنی در نرم افزارهای SPSS و R انجام شد تا دقت و قابلیت اعتماد نتایج تضمین گردد.یافته ها: نتایج نشان داد که مقیاس پارک ها نقش تعیین کننده ای در میزان جذابیت و نوع استفاده شهروندان دارد. پارک های متوسط به واسطه نزدیکی به محل سکونت، امنیت و دسترسی آسان، بیشترین جذابیت را داشتند. پارک های بزرگ به دلیل کارکردهای اجتماعی، محیط زیستی و اقتصادی، بیشترین نقش را در جذب گردشگر ایفا کردند. پارک های کوچک بیشتر برای استفاده روزمره و بازی کودکان مورد توجه قرار گرفتند. تحلیل جنسیتی نشان داد تفاوت معناداری در ادراک ویژگی ها و نوع فعالیت ها بین زنان و مردان وجود ندارد، اما زنان امنیت و بازی کودکان را مهم تر دانسته اند و مردان به نزدیکی و مناظر طبیعی توجه بیشتری داشته اند. در حوزه فعالیت ها، پیاده روی در پارک های بزرگ و متوسط و بازی کودکان در پارک های کوچک بیشترین اولویت را داشت. در زمینه جذب گردشگران، ۸۳ درصد از پاسخگویان، پارک های بزرگ را ترجیح دادند و آن ها را واجد بیشترین مزیت های محیط زیستی، اجتماعی، اقتصادی و زیبایی شناختی دانستند.نتیجه گیری: نتایج نشان می دهد که مقیاس پارک ها، همراه با عوامل محیطی مانند امنیت، دسترسی، طراحی و پاکیزگی و نیز زمینه های اجتماعی– فرهنگی، نقش مهمی در میزان استفاده شهروندان و جذب گردشگران دارد. این یافته ها می تواند مبنایی برای برنامه ریزی کارآمد فضاهای سبز شهری با مقیاس های مختلف و تحقق توسعه پایدار شهری باشد.

کلیدواژه ها:

پارک شهری ، تفریح و تفرج و گردشگری ، جنسیت ، مقیاس پارک