الگوی هایمز چارچوبی برای تحلیل توانش ارتباطی متن؛ مطالعه موردی: رمان «سیندرلات مسقط»

خانواده به عنوان اولین نهاد اجتماعی تحت تاثیر سیستم باورها و ارزش های حاکم بر جامعه است. در تعاملات روزمره افراد، علاوه بر دانش زبانی، نحوه نگرش آنها به جهان پیرامون بر کلام آنها تاثیرگذار است؛ به شکلی که زبان را می توان آینه فرهنگ و گفتمان گوینده دانست. پژوهش حاضر با هدف ترسیم وضعیت زنان در جامعه عمان به تحلیل مکالمات راوی-قهرمانان رمان «سیندرلات مسقط» اثر «هدی حمد»(۱۹۸۱م) بر اساس الگوی «دل هایمز» پرداخته است. هایمز با درنظرگرفتن محورهای هشت گانه، شامل موقعیت زمانی و مکانی، شرکت کنندگان، هدف، ترتیب گفتمان، لحن، ابزار گفتمان و نوع گفتمان به مطالعه متن می پردازد. در این الگو تمرکز محقق بیشتر بر تحلیل گفتگوهای موجود در متن است. این تحقیق از آن جهت ضرورت دارد که نتایج آن می تواند در شناخت موقعیت گفتمانی طرفین ارتباط مفید بوده و دیگر پژوهشگران بتوانند از این روش برای تحلیل متن استفاده کنند. مشخص کردن اینکه طرفین ارتباط چه نوع رابطه گفتمانی با هم دارند و نحوه نگرش آنها بر اساس محورهای هشت گانه به موضوع ارتباط، شاخص دیگری از این الگوست که اهمیت پژوهش را افزایش می دهد. بدین منظور همه مکالمات راوی-قهرمانان به عنوان جامعه نمونه انتخاب و طبق محورهای هشتگانه هایمز دسته بندی شد. یافته های پژوهش نشان داد گفتمان «نابرابری» بر ارتباطات شخصیت های زن داستان غلبه دارد. سیندرلاها در داستان هدی حمد، از فانتزی های موجود درباره پریان فاصله زیادی دارند. الگوهای کلام، نوبت گیری مکالمه و لحن غالب بر آنها، فرادستی تاریخی جنس مذکر را مورد تایید قرار داده و امتداد آن را در در جامعه عربی عمان نشان می دهد.

کلیدواژه ها:

رمان سیندرلات مسقط ، هدی حمد ، گفتمان ، توانش ارتباطی ، دل هایمز