نحو کارکردگرا و کاربست آن در نامه سی و یکم نهج البلاغه

نظریه نحو کارکردگرای احمد المتوکل در قرن بیستم، متاثر از رویکرد زبانشناسی نقشگرا است. این نظریه، واحد تحلیل دستوری متن را پاره گفتار می داند که بیان کننده مقاصد گفتمانی گویشوران است. نحو کارکردگرا، سازه های کلامی را در سه سطح معناشناختی، نحوشناختی و کاربردشناختی مورد بررسی قرار می دهد. سطح کاربردشناختی مهمترین بعد این نظریه است؛ چرا که در تولید معنا و ساخت گفتمان کارکرد اساسی دارد. پژوهش حاضر که با روش توصیفی تحلیلی سامان یافته، کوشیده ضمن معرفی ابعاد و مولفه های نحو کارکردگرا، کاربست آن در متون دینی را مورد سنجش و ارزیابی قرار دهد و برای نیل به این هدف، نامه سی و یکم نهج البلاغه را به عنوان پیکره پژوهش انتخاب نموده است. برآیند پژوهش نشان داد، کانون مهمترین نقش را ایفا می کند. انباشت کانون، بیانگر وجه معرفتی نامه و تلاش گفته ساز برای ساخت هویت دینی است. همچنین کانون در تثبیت معنا، ترسیم قلمرو گفتمان و ایجاد بست گفتمانی نقش اساسی دارد. منادی کاربردشناختی، در این نامه افزون بر کارکرد منظورشناختی، در انسجام بخشی ساختاری و یکپارچه سازی گفتمانی هم نقش آفرین است. دامنه توضیحی نیز متناسب با اهداف منظورشناختی در کلام امام (ع) کاربرد دارد. همچنین با توجه به انبوه ساخت کانونی نامه، در آن اثری از مبتدای گفتمانی دیده نمی شود.

کلیدواژه ها:

نحو کارکردگرا ، گفتمان ، احمد المتوکل ، نامه سی و یکم ، نهج البلاغه