تدوین راهبردهای شاخص بومی برای ارزیابی عادلانه پژوهشگران در مسیر توسعه علمی کشور

نظام کنونی ارزیابی پژوهشگران در ایران، که عمدتا بر شاخص های کمی بین المللی مانند تعداد مقالات و اچ ایندکس متکی است، به دلیل نادیده گرفتن ماهیت چند بعدی فرآیند پژوهش و تفاوت های بنیادین بین رشته های علمی، در ارزیابی دقیق کیفی و نقش آفرینی واقعی پژوهشگران کارآمد نبوده است. بر این اساس، لزوم طراحی «شاخص ترکیبی بومی» که بتواند همزمان ابعاد کمی، کیفی، زمینه ای و کاربردی پژوهش را در چارچوب نیازها و ارزش های ملی بسنجد، مورد تاکید است. طبق یافته های مطالعه ترکیبی، مولفه های کلیدی تدوین این شاخص عبارت بودند از: مرجعیت علمی، پایگاه اطلاعاتی مورد استفاده، نوآوری و تاثیر فناورانه، کسب رتبه در جشنواره های معتبر و استنادات. نقطه تمایز این مولفه ها، در نظر گرفتن عوامل تاثیرگذاری چون تاکید بر انواع تولیدات علمی فراتر از مقاله مانند کتاب، اختراع، و طرح های کاربردی در نظرگیری حوزه موضوعی پژوهشگر برای مقایسه عادلانه تر درون هر رشته، و واقعی سازی اعتبار نویسندگان است.برای اجرای موثر چنین شاخصی، برنامه ریزی های سیاستی و انجام اقدامات هدفمند نیاز است. راهبردهای سیاستی پیشنهادی در این زمینه به ترتیب اولویت عبارتند از: «اجرای پایلوت شاخص ترکیبی بومی در ارزیابی پژوهشگران» به عنوان هسته مرکزی تحول ارزیابی، «درنظرگیری مولفه حوزه موضوعی» به عنوان پیش شرط اساسی برای عادلانه سازی هر ارزیابی، «تاکید هوشمند بر مولفه استنادات» برای کیفی سازی تولیدات علمی، «تعدیل مولفه مرجعیت علمی» با در نظر گرفتن تمایزات رشته ای، و «ادغام مولفه نوآوری و تاثیر فناورانه» برای همراستا کردن پژوهش با نیازهای صنعت و جامعه. این نقشه راه، مستلزم سرمایه گذاری در زیرساخت های داده ای، فرهنگ سازی و تقویت اراده سازمانی برای تغییر است.

کلیدواژه ها:

شاخص ، ارزیابی ، پژوهشگر ، عدالت آموزشی ، نظام سلامت ، خلاصه سیاستی