بررسی اثر قارچ های اندوفیت جدا شده از گندم در مهار زیستی بیماری پوسیدگی فوزاریومی طوقه و ریشه و ارزیابی برخی شاخص های فیزیولوژیکی آن ها

گندم (Triticum aestivum L.) یکی از محصولات راهبردی  و قوت اصلی مردم در جهان می باشد. پوسیدگی فوزاریومی طوقه و ریشه (FCR) Fusarium Crown Root ، شایع­ترین بیماری گندم و دارای اهمیت جهانی است که منجر به کاهش محصول می گردد. استفاده از همزیستی میکروبی مفید گیاهان با هدف بهبود بهره ­وری، یکی از مهم­ترین شیوه ­های کشاورزی پایدار است. مهمترین و موثرترین روش های مبارزه جایگزین برای حفاظت از بوم نظام های زراعی و کاهش خطرات ناشی از آن، مهار زیستی با عوامل مختلف از جمله قارچ های اندوفیت می باشد. در این پژوهش ، جدایه های قارچ اندوفیت از برگ، ساقه، غلاف، و نیز قارچ عامل بیماری از طوقه و ریشه بوته های گندم از مزارع استان گلستان روی محیط کشت های آگار غذایی به همراه آنتی بیوتیک، جداسازی و خالص سازی شدند.  سپس از بین ۴۰ جدایه قارچ اندوفیت به دست آمده، شناسایی مرفولوژیکی و مولکولی با جفت آغازگر ITS۵ و  ITS۴ برای نه جدایه قارچ اندوفیت و نیز یک جدایه قارچ بیمارگر، صورت پذیرفت. ویژگی های جدایه های اندوفیت به عنوان محرک های زیستی گیاه از طریق آزمایش های متعددی مانند: تاثیر آنتاگونیستی نه جدایه قارچ اندوفیت علیه جدایه بیمارگرFusarium pseudograminearum  عامل بیماری پوسیدگی طوقه و ریشه ، انحلال روی ، فسفر، تولید سیدروفور و اندازه گیری شاخص های رشدی گیاه گندم تحت تیمارهای مختلف در گلخانه ارزیابی شد. نتایج این پژوهش نشان داد، در آزمون کشت متقابل، بیشترین میزان درصد بازدارندگی از رشد قارچ عامل پوسیدگی طوقه و ریشه با ۶۹/۴۹، ۶۶/۰۶، ۶۳/۶۸ به ترتیب مربوط به جدایه های  Alternaria sp.، Penicillium pancosmium، Alternaria alternata بودند. در روش متابولیت های فرار، جدایه قارچی A. alternata با ۵۰/۷۸ درصد بیشترین میزان فعالیت بازدارندگی را نشان دادند. در آزمون ترکیبات غیرفرار جدایه  A. alternata به ترتیب با ۲۰/۵۹، ۲۸/۵۲، ۴۳/۸۳ درصد در نسبت های عصاره ۱۰-۲۰-۳۰ درصد دارای بیشترین درصد بازدارندگی از رشد قارچ عامل بیماری بود. در آزمون انحلال فسفات و روی بیشترین میزان به ترتیب مربوط به جدایه های Fusarium acuminatum, P. pancosmium, A. alternata,Turola fici و در سنجش تولید سیدروفور فقط جدایه T. fici دارای توانایی تولید سیدروفور بود.  در این بررسی بیشترین درصد کنترل بیماری پوسیدگی طوقه و ریشه گندم در شرایط گلخانه با ۲۳/۶۸ درصد مربوط به جدایه P. pancosmium بود. در اثر متقابل جدایه ها، در سطح احتمال یک درصد، تیمار A. alternata بدون عامل بیمارگر به ترتیب با ۱۳۰/۱۱ ، ۵۸/۱۷، ۴۹/۰۷ درصد موجب بیشترین افزایش شاخص های رشدی به ترتیب ارتفاع، وزن تر و خشک اندام هوایی و بیشترین میزان افزایش وزن تر و خشک ریشه به ترتیب با ۱۱۹/۷۶ و ۱۰۰ درصد نسبت به شاهد آلوده متعلق به تیمار F. acuminatum بدون عامل بیمارگر بود. این جدایه های بومی برای اولین بار از منطقه گلستان، گزارش می شوند.

کلیدواژه ها:

اندوفیت گندم ، کنترل بیولوژیک ، پوسیدگی طوقه و ریشه ، شاخص رشدی ، متابولیت فرار ، فسفر