مقایسه دیدگاه مورخان و متکلم – مورخان در باره قاعده «صحابی بودن» در تاریخ نگاری، مطالعه موردی: محمد صلابی، منیر غضبان، طه حسین و ابوالاعلی مودودی

میزان و چگونگی بهره گیری مورخان از قواعد کلامی یکی از مسائل چالش برانگیز تاریخ نگاری است. مورخان رویکرد کلامی می کوشند اسناد و گزارش های تاریخی را انکار یا توجیه کنند، در حالی که گروه دیگر تنها به گزارش های تاریخی تن در می دهند و به هنگام تعارض تاریخ و کلام، تاریخ را در اولویت قرار می دهند. یکی از قواعد کلامی که مورخان معاصر اهل سنت - که معمولا سلفی هستند – به خاطر آن گزارش های تاریخی را انکار یا توجیه کرده اند قاعده «صحابی بودن» است. در این جستار مورخانی که تقریبا فارغ از علم کلام و اعتقادات دست به مطالعه تاریخ زده اند مورخ، و مورخانی که رویکرد کلامی به تاریخ دارند متکلم- مورخ نامیده شده اند. طه حسین و ابوالاعلی مودودی گروه نخست و علی محمد صلابی و منیر غضبان گروه دوم را نمایندگی می کنند. علت انتخاب این مورخان تاثیر دیدگاه آنان بر پژوهشگران و جامعه معاصر است. سوال اصلی پژوهش این است که مورخان و متکلم مورخان تا چه اندازه از قاعده «صحابی بودن» بهره جسته اند و بهره گیری از این قاعده چه پیامد هایی در پی دارد؟ روش این پژوهش توصیفی – تحلیلی و مقایسه ایست. از نتایجی که به دست آمد: مورخان در تاریخ نگاری خود از این قاعده بهره ای نبرده اند ولی متکلم مورخان بجای تکیه بر شواهد تاریخی از این قاعده کلامی به عنوان حجت و دلیل قطعی و نه بعنوان شاهد و قرینه بهره برده اند لذا نتوانسته اند تاریخی عینی، علمی و واقع گرایانه ارائه دهند.

کلیدواژه ها:

محمد صلابی ، منیر غضبان ، طه حسین ، ابوالاعلی مودودی ، قاعده صحابی بودن