کاربرد مدل اصلاح شده MPSIAC در ارزیابی کمی و کیفی فرسایش حوضه آبریز پلاسجان به عنوان یکی از زیرحوضه های زاینده رود

فرسایش خاک و انتقال رسوبات از چالش های اساسی در مدیریت منابع آب وخاک کشور به شمار می رود. در این پژوهش، با هدف تخمین حجم تولید رسوب و بررسی وضعیت فرسایش در حوضه آبریز پلاسجان، از مدل تجربی اصلاح شده پسیان (Modified PSIAC)  استفاده شد. این مدل بر پایه ارزیابی نه عامل موثر شامل ویژگی های زمین شناسی، خصوصیات خاک، شرایط اقلیمی، میزان رواناب، شیب زمین، وضعیت پوشش گیاهی، نوع کاربری اراضی، فرسایش سطحی و فرسایش جریان های آبی طراحی شده و از طریق امتیازدهی و ترکیب لایه های اطلاعاتی، شدت رسوب زایی در هر زیرحوضه به صورت کمی و کیفی تعیین می شود. در این پژوهش، ابتدا داده های پایه با بهره گیری از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) آماده سازی و تحلیل شد. سپس امتیاز نهایی شاخص فرسایش برای هر زیرحوضه محاسبه و بر اساس جداول استاندارد مدل، سطوح خطر فرسایش در طبقات مختلف تعیین شد. مقدار کل رسوب تولیدی در حوضه حدود ۸۰۳,۳۰۱ تن در سال برآورد شد و نسبت تحویل رسوب (SDR) برابر با ۱۴/۸۴ درصد محاسبه شد که بیانگر رسوب گذاری چشمگیر در مسیرهای انتقال است. نتایج نشان داد که بیشتر زیرحوضه ها در طبقه فرسایش متوسط قرار دارند و پوشش گیاهی ناکافی، شیب زیاد و تغییرات کاربری اراضی از مهم ترین عوامل افزایش رسوب محسوب می شوند. بر اساس یافته ها، تمرکز بر شناسایی مناطق بحرانی، اجرای طرح های کنترل فرسایش و بهره گیری از فناوری های سنجش از دور و سیستم های پایش رسوب ضروری به نظر می رسد. این مطالعه می تواند پایه ای علمی برای تصمیم گیری مدیریتی در حوضه های مشابه و کاهش خطرات ناشی از فرسایش فراهم کند.

کلیدواژه ها:

Sediment yield estimation ، MPSIAC ، Pelasjan ، Soil erosion ، برآورد رسوب ، MPSIAC ، پلاسجان ، فرسایش خاک