انگشت نگاری ژئوشیمیایی رسوبات با استفاده از مدل ترکیبی چندمتغیره در حوضه آبخیز باغان

سوءمدیریت در بهره برداری از منابع خاک و اراضی به منظور تامین نیازهای غذایی، موجب افزایش بار رسوبی و تشدید مشکلات زیست محیطی در حوضه های آبخیز شده است. حوضه آبخیز باغان با مساحت ۹۲۹ کیلومتر مربع در اقلیم گرم و خشک استان بوشهر قرار دارد و طی سال های اخیر به دلیل توسعه کشاورزی، احداث پالایشگاه گاز فجر جم، رشد جمعیت و گسترش صنایع، با فشار فزاینده ای بر منابع آب و خاک روبه رو شده است. هدف این پژوهش، منشایابی رسوبات منتقل شده در این حوضه با استفاده از روش انگشت نگاری رسوب بوده است. برای این منظور، ۱۲۰ نقطه از منابع رسوبی با روش نمونه برداری ابرمکعب لاتین تعیین و ۳۰ نمونه رسوب از مناطق تلاقی آبراهه ها و خروجی زیرحوضه ها جمع آوری شد. نمونه برداری از منابع شامل ۶۳ نمونه مرتع، ۳۳ نمونه زراعی (دیم و آبی) و ۲۴ نمونه باغی از عمق ۰ تا ۲۰ سانتی متر انجام گرفت. تحلیل داده های ژئوشیمیایی نشان داد که از میان ردیاب های بررسی شده، پنج پارامتر شرایط ورود به تابع تشخیص را داشتند و عنصر سرب موثرترین ردیاب بود. تابع اول با ۷۱/۸۴ درصد، بیشترین واریانس را در تفکیک منابع رسوبی به خود اختصاص داد. نتایج مدل ترکیبی چندمتغیره نشان داد که مراتع با سهم ۳۴ درصدی، بیشترین منبع رسوب در حوضه هستند و پس از آن باغات، زراعت دیم و آبی قرار دارند. علت این وضعیت به شیب بالای اراضی، فرسایش پذیری سازندهای زمین شناسی و چرای بی رویه دام نسبت داده می شود. میانگین خطای نسبی کل ۵/۱۰ درصد و ضریب کارایی ۸۸/۰برای مدل به دست آمد که نشان دهنده دقت و قابلیت اعتماد بالای مدل در برآورد سهم منابع رسوب در حوضه باغان است.

کلیدواژه ها:

منابع رسوب ، منشایابی رسوب ، ردیاب های شیمیایی ، حوضه آبخیز باغان ، استان بوشهر