مطالعه و بررسی آیین های باران خواهی در کتاب آثارالبلاد و اخبارالعباد

زمینه/هدف:آیین های باران خواهی در باور عامه با استمرار حیات اجتماعی مرتبط اند و چون وجهی قدسی دارند و تمنایی برای زندگی اند، باید به درستی اجرا شوند تا موکلان باران را یاری دهند و توجه آن ها را جلب کنند. در کتاب آثارالبلاد و اخبارالعباد (تالیف در ۶۷۴ق) از زکریا بن محمد قزوینی (۶۰۵-۶۸۲ق)، به موارد متعددی از این آیین ها اشاره شده است که نه تنها در ایران و در میان مسلمانان، بلکه در فرهنگ ها و ملل مختلف ثبت شده اند؛ آیین هایی مانند: استمطار از سنگ های باران زا، دعای باران، تمسک به اشخاص یا مکان های مقدس، رقص و موسیقی آیینی در طلب باران و قربانی (اسب) باران خواهی. روش/رویکرد: پژوهش حاضر با تکیه بر آثارالبلاد و اخبارالعباد و به روش توصیف و تحلیل محتوا، آیین های باران خواهی مذکور را در منابع کهن تر بازشناسی می کند، نمونه های مشابه را در درازنای تاریخ تا به امروز نشان می دهد و با بررسی پشتوانه فرهنگی، بعضی وجوه اساطیری یا نمادشناسی را در آن ها بیان می کند.یافته ها/نتایج: آثارالبلاد و اخبارالعباد از منظر ذکر آیین های مرتبط با فرهنگ عامه (مانند آیین های باران خواهی) قابل توجه است. این آیین های باران خواهی که اغلب دارای پراکندگی جغرافیایی (در میان فرهنگ ها و ملل مختلف)، پیشینه بلند و استمرار تا به امروز هستند را می توان به عنوان بن مایه هایی با وجوه اسطوره شناسی/نمادشناسی دانست که ریشه در جان مند انگاری طبیعت دارند. به باور اجراکنندگان نخستین، با تقلید نمادین از پدیده های طبیعی و نثار نیاز و پیشکش می توان برکت و باران طلبید و گاه به هنگام شدت، با تظاهر به حرمت شکنی، موکلان باران را بر سر مهر آورد.

کلیدواژه ها:

آثارالبلاد و اخبارالعباد ، باران خواهی ، فرهنگ عامه ، بن مایه های فرهنگی ، اسطوره شناسی