نقشمایه بال شاهین در سوزن دوزی ایل سنگسر: بازخوانی مضامین اعتقادی و لایه های معنایی پانوفسکی

هنر شماره‎دوزی از انواع سوزن‎دوزی به شمار آمده و در ایل سنگسر برای تزئین لباس‎های سنتی، مکنه، سراگیره، روبالشی، رومیزی و... اغلب منسوجات جهاز عروس انجام می‎شود. بسیاری از نقوش این هنر که اغلب برگرفته از آیین‎ها و باورهای سنتی می‎باشند، دیرزمانی است که از منظر فرم و معنی رو به فراموشی گذاشته‎اند. با توجه به اینکه پژوهش‎های معاصر در خصوص معنی این نقش‎مایه‎های کهن می‎تواند به عمر آنها افزوده و به رونقشان کمک نماید، پژوهش حاضر در پی آن است تا نقش بال شاهین در سوزن‎دوزی ایل سنگسر را مورد تجزیه‎وتحلیل آیکونولوژیک قرار دهد. بدین‎ترتیب سوال اصلی عبارت است از: در پس نقش بال شاهین در سوزن‎دوزی ایل سنگسر چه مضامین کلامی و روایی وجود دارد و چگونه می‎توان آنها را بر بستر باورهای اعتقادی مردمان سنگسر معنی کرد؟ همراهی این موتیف با موتیف‎های دیگر در پی القای چه مفاهیمی است؟ تحقیق بنیادی حاضر به منظور نیل به این هدف، از روش تحلیل لایه‎های معنایی پانوفسکی بهره برده، به گردآوری داده‎ها از طریق شیوه کتابخانه‎ای پرداخته و سپس به کمک روش توصیفی-تحلیلی اجزای تشکیل‎دهنده موتیف بال شاهین را مورد تحلیل قرار داده است. بنا بر نتیجه، این نقش‎مایه در لایه اول معنایی پانوفسکی یا شناخت ابتدایی و توصیفی، به صورت ترکیبی از فرم‎های هندسی و ارگانیک با رنگ‎های درخشان شناسایی می‎شود و یادآور نقشی گیاهی شامل یک گل مرکزی با برگ‎هایی کناری است؛ در لایه دوم معنایی پانوفسکی/ شناخت قراردادی و روایی، این نقش یادآور بال شاهین/فروهر/ خورشید بالدار؛ و در لایه سوم معنایی یا تفسیر ژرف معنایی و فلسفی، به عنوان نقشی که ریشه در باورهای دینی مردمان سنگسر دارد، نهایتا برای کسی که آن را به همراهش داشته باشد، مفهوم جاودانگی و محافظت از نیروی شر را دارد.

کلیدواژه ها:

هنر سفال ، هنر شیشه ، نقشکنده ، اسگرافیتو ، حکاکی ، نقوش تزیینی.&lrm