فتوویس: رسانه ای نو در هنر درمانی دیجیتال

برای انسان این قرن که تحت تاثیر دیجیتالی شدن به معنای واقعی کلمه زندگی می کند به همراه داشتن دوربین در تلفن همراه برای به تصویر کشیدن و روایت لحظه های زندگی و روزمرگی هایش بخشی از حیات روزمره اوست. در این عصر دیگر هنر از حوزه تخصصی و پیچیده قبل خارج شده و به عنوان هنر رسانه نو در دسترس همگان قرار گرفته است. در این میان عکاسی، خصوصا عکاسی مستند، داستان گویی دیجیتال و... این قابلیت را می یابد که در هنر درمانی خصوصا درمان های گروهی نیز به کار گرفته شده و در حوزه سلامت کاربردی گسترده یابد. فتوویس که به عنوان فرایند عکاسی مشارکتی نخستین بار توسط وانگ و باریس (۱۹۹۷) تدوین و معرفی گردید به عنوان رسانه ای نو از چنین قابلیتی برخوردار است. این رسانه، فرایندی مشارکتی و ترکیبی از عکس، فیلم و صداست که می کوشد از مرز محدودیت های ناشی از معلولیت، اختلالات، جنسیت، فقر، موانع زبانی و... گذر کرده و با تلفیق عکاسی و تجربه فردی، تصویری اثربخش و صدایی قدرتمند خلق نماید. به منظور شناخت ویژگی ها و کاربرد فتوویس در عمل و بررسی پیشینه تجربی آن، ادبیات پژوهشی مرتبط با کلیدواژه فتوویس از سال ۱۹۹۷ تا ۲۰۲۳ موردبررسی قرار گرفت. ۲۰ پژوهش و مطالعه مروری در جهان و ۲ پژوهش صورت گرفته در ایران به عنوان مطالعات شاخص فتوویس موردبررسی دقیق واقع گردید. نتایج به دست آمده حکایت از آن دارد که فتوویس در جهان خصوصا به عنوان متدولوژی اقدام پژوهی در مطالعات مردم شناختی و در حوزه آموزش بسیار شناخته شده و پرکاربرد است و در مطالعات حوزه عمومی و سلامت روان به منظور خودبیانگری برای مخاطبان خاص (کودکان اتیسم، مهاجران، بیماران روانی و...) نیز به کار گرفته شده است. اما علیرغم ویژگی های قدرتمند فتوویس در پرورش تفکر انعکاسی، رشد عاملیت فردی و توسعه توانمندی کاربرانش که پژوهشگران نیز به آن اذعان دارند، به کارگیری آن به عنوان رسانه هنری در فرایند مداخلات درمانی مغفول مانده است و هیچ اثری از آن در ادبیات پژوهشی مشاهده نگردید. بنابراین نگارنده، برای نخستین بار در مطالعه ای پژوهشی به تبیین اثربخشی فتوویس به عنوان یک رسانه هنری دیجیتال در مداخلات درمانی گروهی پرداخت (۱۴۰۲) و یافته های این پژوهش «درمان گروهی از طریق فتوویس بر کاهش اضطراب کودکان تک والد» را اثربخش گزارش نمودند. با مروری بر پیشینه و ویژگی های فتوویس در ادبیات پژوهشی و با استناد به یافته های پژوهش نگارنده، می توان اظهار داشت که قابلیت های فتوویس به عنوان یک رسانه هنری در مداخلات مبتنی بر هنر درمانی دیجیتال قابل اعتنا بوده و به کارگیری آن در این حوزه پیشنهاد می گردد.

کلیدواژه ها:

فتوویس ، هنر درمانی دیجیتال ، هنر رسانه نو ، هنر درمانی ، تفکر انعکاسی ، عکاسی مستند مشارکتی