بررسی بن مایه های تصاویر شعری در دو رمان «نخل های بی سر» و «گلاب خانم» از قاسمعلی فراست

در این مقاله با روش تحلیلی- توصیفی، تصاویر شعری دو رمان «نخل­ های بی­سر» و «گلاب­ خانم» از قاسمعلی فراست استخراج شده است. پژوهش حاضر به دنبال پاسخ به این سوال بود که آیا بررسی تصاویر خیالی در این دو رمان می تواند بن­مایه های حاکم بر آن ها و تفاوت­شان را آشکار کند؟ نتیجه بررسی ها مشخص کرد که فضای داستانی در هر دو رمان تحت تاثیر آرایه های ادبی است و بن­مایه های مفهومی درد و رنج، تهاجم، مقاومت، اندوه و ایثار، تشبیهات نخل های بی سر را در برگرفته اند. در تشبیهات رمان گلاب خانم، بن­مایه های مفهومی توصیف زیبایی، حالات موسی و گلاب و عشق و حرارات بین آن دو، بیشترین بسامد را دارند. انسان پنداری های متعدد در نخل های بی سر، بر بن­مایه های مکان، حوادث، اشیاء و اشخاص مجازی استوارند و بن­مایه های تشخیص در رمان «گلاب­ خانم» شامل اشیائی است که از مفاهیم غنایی سرشارند. نمادهای خورشید، ماه، آب و درخت، «نخل های بی سر» را از عمق اندیشه برخوردار کرده و در «گلاب­ خانم»، شخصیت زن به عنوان نمادی از ایثار در نظر گرفته شده است. لایت موتیف رمان اول، نخل به عنوان نماد ایستادگی و شهادت و در رمان دوم عشق و هم آغوشی است. در «نخل های بی سر»، فراست با کاربرد آرایه تشخیص، موتیف خرمشهر را برجسته نموده و بر حماسه و سرزندگی مبارزان در سال های اول جنگ تاکید کرده است؛ حال آن­که در رمان «گلاب­ خانم» که سال ها بعد نگارش یافته، با عقب نشینی از انسان پنداری و با تکیه بر تشبیهات غنایی، بر زخم های رزمندگان خسته از جنگ که گرفتار بی مهری جامعه شده بودند مرهم نهاده و آنان را به زندگی عادی و روزمره فراخوانده است.

کلیدواژه ها:

رمان دفاع مقدس ، بن مایه ، تصویر ، قاسمعلی فراست ، «نخل های بی سر» ، «گلاب خانم»