بررسی سهم بازاری و سنجش انحصار واردات دارو و شرکت های تولید کننده در ایران

بازار دارو به دلیل ارتباط مستقیم با سلامت عمومی و سهم بالای آن در هزینه های نظام سلامت، از اهمیت زیادی در سیاست گذاری اقتصادی برخوردار است. هدف این پژوهش، بررسی ساختار رقابت و میزان تمرکز در بازار داروی ایران و شناسایی پیامدهای آن برای امنیت عرضه و عدالت در دسترسی بیماران است. این مطالعه به روش توصیفی–تحلیلی انجام شد. داده های گمرک جمهوری اسلامی ایران و پایگاه UN Comtrade طی سال های ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۴ برای واردات داروهای نهایی (کد HS ۳۰۰۴) و داده های آمارنامه دارویی ۱۴۰۲ سازمان غذا و دارو برای بازار داخلی استفاده گردید. شاخص های تمرکز HHI و CR۴ و شاخص لرنر به منظور سنجش میزان انحصار و قدرت بازار محاسبه شدند. نتایج نشان داد بازار واردات داروی ایران با HHI≈۰.۱۰ و CR۴ بیش از ۵۰ درصد، از تمرکز نسبتا بالا برخوردار است؛ در حالی که بازار داخلی با HHI≈۰.۰۱۸ (۱۸۵۷ در مقیاس استاندارد) دارای تمرکز متوسط است. میانگین مارک آپ بازار ۱۱.۵ درصد و برای برخی شرکت های بزرگ بیش از ۴۰ درصد بود. مقایسه با ترکیه نشان داد که بازار واردات آن کشور رقابتی تر و متنوع تر است. نتایج نشان داد بازار داروی ایران دارای ساختاری بینابینی از رقابت و انحصار است. تنوع بخشی مبادی واردات، حمایت از تولید و ورود داروهای ژنریک و بیوسیمیلار و نظارت بر رویه های ضدرقابتی می تواند به تعادل میان نوآوری، امنیت عرضه و عدالت در دسترسی منجر شود.

کلیدواژه ها:

رقابت ، انحصار ، بازار دارو ، اقتصاد سلامت