نقش الگوهای تعاملی خانواده در پیش بینی گرایش به مصرف مواد در نوجوانان

روابط و الگوهای تعاملی در خانواده، یکی از بنیادی ترین عوامل موثر بر شکل گیری رفتارهای اجتماعی و روانی نوجوانان به شمار می روند. در واقع، خانواده به عنوان نخستین نهاد تربیتی، زمینه ساز شکل گیری نگرش ها و ارزش هایی است که بر انتخاب های رفتاری نوجوانان از جمله گرایش به مواد تاثیر می گذارد. بنابراین هدف پژوهش حاضر بررسی نقش الگوهای تعاملی خانواده در پیش بینی گرایش به مصرف مواد در نوجوانان بود. روش پژوهش حاضر توصیفی – همبستگی بود و جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه نوجوانان دختر و پسر بین ۱۲ تا ۱۸ سال در شاهین شهر اصفهان بود که به روش نمونه گیری دردسترس ۱۶۰ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. جهت جمع آوری داده ها از مقیاس آمادگی به اعتیاد وید و همکاران (۱۹۹۲) و مقیاس تجدیدنظر شده الگوهای تعاملی خانواده ریچی و فیتزپاتریک (۲۰۰۲) استفاده شد. جهت تجزیه و تحلیل داده از آزمون ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه با استفاده از نرم افزار spss-۲۶ استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد بین الگوی تعاملی گفت و شنود و گرایش به مصرف مواد نوجوانان رابطه منفی و بین الگوی تعاملی همنوایی و گرایش به مصرف مواد نوجوانان رابطه مثبت وجود دارد (p < ۰/۰۱). همچنین نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که ۲۶ درصد از گرایش به مصرف مواد نوجوانان توسط الگوهای تعاملی خانواده تبیین می شود (p < ۰/۰۱). یافته های پژوهش بیانگر آن است که ارتباط باز، گفت وگو محور و مبتنی بر تبادل نظر میان والدین و فرزندان می تواند عاملی بازدارنده در گرایش نوجوانان به مصرف مواد باشد. در مقابل، خانواده هایی که تعامل آن ها بر اساس همنوایی و اطاعت بدون گفت وگو شکل می گیرد، زمینه ساز افزایش تمایل نوجوانان به مصرف مواد هستند. از این رو، تقویت الگوی گفت وشنود در خانواده و کاهش سلطه الگوی همنوایی می تواند نقش موثری در پیشگیری از رفتارهای پرخطر نوجوانان ایفا کند.

کلیدواژه ها:

الگوهای تعاملی ، گرایش به مصرف مواد ، خانواده ، نوجوانان