شناسایی و تحلیل سیستمی موانع استقرار بودجه ­ریزی عملیاتی، مطالعه موردی شهرداری تبریز

هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل سیستمی موانع استقرار بودجه ریزی عملیاتی در شهرداری تبریز است. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل تماتیک انجام شد. داده ها از سه منبع شامل مرور نظام مند پیشینه، بررسی قوانین و اسناد رسمی و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با مدیران و کارشناسان جمع آوری شد. تحلیل داده ها در نرم افزار MAXQDA انجام شد و به منظور نمایش روابط علی میان موانع، از نمودارهای علی معلولی (CLD) در نرم افزار Vensim بهره گرفته شد. همچنین، برای سنجش اعتمادپذیری کدگذاری ها، از روش توافق درون موضوعی استفاده شد و میزان توافق میان دو کدگذار ۸۲ درصد برآورد شد. یافته ها نشان داد موانع استقرار بودجه ریزی عملیاتی در سه تم اصلی قابل طبقه بندی اند: موانع ناشی از ویژگی های محیطی، موانع ناشی از منابع سازمانی و موانع ناشی از توانمندی سازمانی. در میان موانع محیطی، تمرکزگرایی، ملاحظات سیاسی، ضعف قوانین، بی ثباتی اقتصادی و محدودیت مشارکت ذی نفعان بیشترین نقش بازدارنده را دارند. در سطح منابع سازمانی نیز کمبود منابع مالی پایدار، ضعف زیرساخت های اطلاعاتی، کمبود نیروی انسانی متخصص و نبود سامانه های یکپارچه مالی از چالش های مهم به شمار می روند. علاوه بر این، ضعف فرهنگ پاسخ گویی، نگرش کوتاه مدت مدیران، عدم هم راستایی برنامه و بودجه و فقدان استراتژی کلان، مهم ترین موانع توانمندی سازمانی هستند. بر اساس نمودارهای CLD و الگوی مفهومی استخراج شده، میان موانع شناسایی شده ۲۱ حلقه بازخوردی (۱۳ مثبت و ۸ منفی) وجود دارد که بیانگر پویایی و درهم تنیدگی ساختار موانع است. نتایج نشان می دهد تحقق پایدار بودجه ریزی عملیاتی مستلزم اصلاح هم زمان ساختار حکمرانی، تقویت زیرساخت های اطلاعاتی، توانمندسازی سرمایه انسانی و نهادینه سازی فرهنگ عملکردمحور در شهرداری است.

کلیدواژه ها:

بودجه ریزی عملیاتی ، پویایی سیستم کیفی ، تفکر سیستمی ، حکمرانی شهری ، نمودار علی معلولی (CLD)