توسعه معنایی آیه دوم سوره «انسان» مستند به قرائن درون متنی و بینامتنی و فرامتنی

خلقت انسان و مراحل و ابعاد آن، از شگفتی های قرآن کریم است که با تعابیر مختلفی مطرح شده است. خدای سبحان، در آیه دوم سوره انسان، به خلقت آدمی و ابتلای او در دنیا اشاره می کند. مفسران در تفسیر این آیه، بیش تر بر خلقت ملکی و تطورات مادی انسان نظر داده اند؛ اما بررسی دقیق تر قرائن، معنای افزون تری را می نمایانند که بر اساس آن ها، آیه پیش گفته بر آفرینش ملکوتی و تطورات معنوی انسان نیز دلالت دارد. مسئله اصلی در این پژوهش، اثبات توسعه معنایی در آیه دوم سوره انسان مستند به قرائن درون متنی، بینامتنی و فرامتنی است. روش گردآوری داده ها، کتابخانه ای و پردازش آن ها نیز توصیفی- تحلیلی است. بر اساس یافته های تحقیق، این توسعه معنایی با قرائن درون متنی و پیوسته تثبیت می شود که عبارتند از: یادکرد قبلی از تطورات مادی در آیه یکم، غلبه کاربست واژه انسان در تطورات معنوی او، هماهنگی صیغه جمع امشاج با بعد ملکوتی انسان، تناسب ابتلای انسان بر بعد ملکوتی او، ارتباط سمیع و بصیر با بعد ملکوتی انسان و تناسب هدایتمندی و اختیار انسان با تطورات معنوی. همچنین مخاطب شناسی قرآن و بیان تدریجی و حکیمانه آفرینش انسان، ارتباط مقام خلافت الاهی انسان با جنبه ملکوتی او و نیز برخی روایات تفسیری، از قرائن بینامتنی دال بر توسعه معنایی است، همچنان که هماهنگی فضا و جو و اسباب نزول سوره انسان با تطورات معنوی از قرائن فرامتنی است که توسعه معنایی در آیه را تثبیت می کند