روش برخورد موبدان با باورهای مانی از سده سوم تا دهم میلادی

واکنش بزرگان ادیان به باورهای مانی، آثار ماندگاری را به زبان های گوناگون برجای گذاشته است. در این میان، این پرسش ها پیش می آید که واکنش موبدان در برابر باورهای مانی چه بود و چرا موبدان به باورهای مانی واکنش نشان دادند؟ «پنداره»نخست، واکنش هایی چون «ردیه نویسی» تبعید و کشتن مانویان بود و پنداره دوم، اختلاف بر سر باورهای اهریمنی مانی. پاسخ به این پرسش ها با بررسی منابعی که به مقابله با بدعت گران از جمله مانی پرداخته بودند، چون: «سنگ نوشته های کرتیر» (سده سوم میلادی)، «اندرزهای آذربادمهرسپندان» (سده چهارم میلادی) و پاداندرزهای مانی برآن، «گجستگ ابالیش» و «دینکرد سوم» (سده نهم میلادی) و «شکندگمانیک وزار» (اوایل سده دهم میلادی) ممکن می گشت. با خواندن منابع، فیش نویسی، دسته بندی و بررسی منابع اصلی و تکمیلی، کار پژوهش به شیوه کتاب خانه ای انجام شد. در این پژوهش مشخص شد موبدان در سه دوره: هنگامه مانی، پس از مرگ مانی و پس از فروپاشی حکومت ساسانی با مناظره و ردیه نویسی بر باورهای مانی تاخته اند و با کشتن و تبعید، با پیروان مانی مبارزه کرده اند. تضاد جهان بینی زرتشتیان و مانویان، حسادت های شخصی موبدان به مانی، نیز حمایت شاپور اول از او، بر اختلاف موبدان با مانویان دامن می زد.

کلیدواژه ها:

«بدعت گذاری» ، مانویت ، سرکوب دگراندیشی ، ردیه نویسی ، مناظره