بررسی شرایط و ارکان مسئولیت مدنی در روابط کارگر و کارفرما

این مقاله با هدف تبیین مبانی، شرایط و ارکان تحقق مسئولیت مدنی در چارچوب روابط کارگر و کارفرما انجام شده است. رابطه کار به دلیل ماهیت خاص خود، همواره بستر بالقوه ای برای ورود خسارت به هر یک از طرفین است؛ بنابراین شناخت دقیق چگونگی جبران این خسارات و تعیین مسئول، از اهمیت نظری و عملی بالایی برخوردار است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که آیا برای بررسی این مسئولیت، صرفا باید به مقررات خاص قانون کار اکتفا کرد، یا اصول و قواعد عمومی مسئولیت مدنی (به ویژه نظریه تقصیر و اتلاف) نیز کاربرد دارند؟ روش تحقیق در این مقاله، توصیفی-تحلیلی است و داده ها با استفاده از ابزار کتابخانه ای و با مطالعه قوانین (به ویژه قانون کار و قانون مسئولیت مدنی)، رویه قضایی و دیدگاه های علمای حقوق گردآوری شده اند. یافته های تحقیق نشان می دهد که مسئولیت مدنی در روابط کار، دارای یک ساختار دوگانه است. از یک سو، مسئولیت کارفرما در قبال خسارات وارده به کارگر (مانند حوادث ناشی از کار) عمدتا بر مبنای نظریه خطر و مسئولیت نوعی استوار شده و کارفرما حتی در صورت عدم تقصیر نیز ملزم به جبران خسارت است. از سوی دیگر، مسئولیت کارگر در قبال خسارات وارده به اموال کارفرما یا دیگران، عموما تابع نظریه تقصیر است و تنها در صورت اثبات تقصیر وی، مسئولیت محقق می شود. ارکان سه گانه مسئولیت مدنی (ضرر، سببیت و تقصیر/عمل زیانبار) در این رابطه نیز باید احراز شوند، اما تفسیر و دامنه شمول هر یک، با توجه به حمایت های قانونگذار از کارگر، تعدیل یافته است. نتیجه نهایی حاکی از آن است که اگرچه قانون کار به عنوان قانون خاص، مقررات ویژه ای را در این زمینه وضع کرده، اما این مقررات، قواعد عمومی مسئولیت مدنی را نسخ نکرده، بلکه در کنار آنها و به عنوان مکمل عمل می کنند و نظامی ترکیبی و حمایتی را برای جبران خسارت در محیط کار ایجاد کرده اند.

کلیدواژه ها:

مسئولیت مدنی ، رابطه کارگر و کارفرما ، قانون کار ، حوادث ناشی از کار