تحلیل عوامل موثر بر مدیریت بهره برداری پایدار از قنوات در استان یزد

مدیریت پایدار منابع آبی در ایران، به ویژه در مناطق خشک و کم آب مانند فلات مرکزی، اهمیت حیاتی دارد. قنات ها به عنوان یکی از ساختارهای تاریخی بهره برداری از آب، نقش مهمی در تامین منابع آبی دارند. این پژوهش با هدف شناسایی عوامل موثر بر مدیریت بهره برداری پایدار از قنوات استان یزد انجام شد. پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ نحوه جمع آوری اطلاعات پیمایشی است. جامعه آماری این پژوهش، شامل کلیه کشاورزان بهره بردار از قنوات این استان (N=۸۰۷۵۹) بود. حجم نمونه براساس فرمول کوکران ۲۸۰ نفر تعیین و با استفاده از روش نمونه­ گیری تصادفی با انتساب متناسب انتخاب شدند. ابزار جمع آوری داده ها پرسشنامه محقق ساخت بود که روایی آن از طریق پنل متخصصان متشکل از اساتید ترویج و آموزش کشاورزی دانشگاه­ های مختلف کشور و کارشناسان سازمان جهاد کشاورزی استان یزد مورد تایید قرار گرفت. پایایی ابزار نیز با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ تایید شد. داده ها با استفاده از نرم افزار Lisrel نسخه ۸.۵ و در قالب تحلیل عاملی تاییدی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج نشان داد که تمامی سازه ها دارای مقدار t بالاتر از ۱/۹۶ بوده و از نظر آماری معنی­دار هستند. شاخص های AVE، α و CR نیز در تمامی موارد از مقادیر مناسبی برخوردار بودند. نتایج یافته های این پژوهش نشان می دهد که عوامل حمایتی، آموزشی، مشارکتی، ترویجی، محیط زیستی، اجتماعی، سیاست گذاری و اقتصادی بر مدیریت بهره­برداری پایدار از قنوات موثر بودند. بنابراین، تقویت این عوامل از طریق تدوین سیاست ها و برنامه های منسجم می تواند نقش مهمی در بهبود مدیریت بهره برداری پایدار از قنوات و حفاظت از منابع آبی در استان یزد ایفا کند. بر اساس یافته ها، راهکارهایی مانند لایروبی قنوات، اصلاح سیستم مدیریت و تربیت نیروی متخصص به منظور بهبود وضعیت مدیریت پایدار قنوات در کشور پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

خشکسالی ، سیاست گذاری آب ، کشاورزی پایدار ، مدیریت منابع آب ، مشارکت کشاورزان