پیوند معماری و سلامت اجتماعی: ارائه مدل بومی مولفه های عرصه بندی موثر بر سلامت اجتماعی کارمندان

پیوند میان معماری و سلامت اجتماعی در سال های اخیر به عنوان یکی از محورهای نوظهور پژوهش در حوزه محیط–رفتار اهمیت روزافزونی یافته است. سلامت اجتماعی، بر اساس مدل کییز، نشان دهنده ادراک فرد از شکوفایی، انسجام، مشارکت، پذیرش و همبستگی اجتماعی است و در محیط های اداری، رابطه مستقیمی با کیفیت تعاملات، کارآمدی سازمانی و رفاه کارمندان دارد. در این راستا، عرصه بندی فضایی به عنوان یکی از مولفه های بنیادی طراحی داخلی، نقشی تعیین کننده در شکل دهی روابط و تعاملات انسانی ایفا می کند. پژوهش حاضر با هدف سنجش تجربی تاثیر مولفه های عرصه بندی معماری بر سلامت اجتماعی کارمندان، با رویکرد کمی و روش مدل سازی معادلات ساختاری انجام شده است. جامعه آماری شامل کارمندان معاونت های آموزشی، پژوهشی و دانشجویی–فرهنگی دو دانشگاه یزد و علوم پزشکی یزد بوده و با روش سرشماری، داده ها با استفاده از پرسش نامه استاندارد سلامت اجتماعی کییز و پرسش نامه محقق ساخته مولفه های معماری گردآوری شده است. یافته های توصیفی همراه با نتایج تحلیل عامل تاییدی، انسجام درونی و کفایت مدل اندازه گیری پرسش نامه معماری را به طور کامل تایید کرد و نشان داد که مولفه های عرصه بندی به مثابه اجزای یک سازه یکپارچه و منسجم توسط پاسخ گویان ادراک می شوند. تحلیل مدل ساختاری نشان داد که مولفه های معماری اثر مستقیم، مثبت و معناداری بر سلامت اجتماعی دارند و مولفه هایی مانند تیپ بندی، چیدمان مبلمان، مجاورت، خلوت و قلمرو و کنترل ازدحام قوی ترین پیش بین های سلامت اجتماعی هستند. یافته های همبستگی نیز در هر دو دانشگاه این الگو را تایید کرد. بر این اساس، می توان نتیجه گرفت که عرصه بندی فضایی نه تنها بعد فیزیکی محیط کار، بلکه ساختار اجتماعی روابط سازمانی را شکل می دهد و به عنوان یکی از پیش نیازهای معماری سلامت محور، نقشی کلیدی در ارتقای سلامت اجتماعی کارمندان دارد. این مطالعه ضمن پرکردن خلا نظری موجود، مبنایی برای تدوین الگوهای طراحی داخلی در فضاهای اداری دانشگاهی فراهم می سازد.

کلیدواژه ها:

عرصه بندی فضایی ، سلامت اجتماعی ، معماری اداری ، طراحی داخلی ، رفتار محیطی ، مدل سازی معادلات ساختاری