آینده نگاری بهره وری آب کشاورزی ایران در افق سال ۱۴۲۰ با استفاده از ماتریس اثرات متقابل

با توجه به چالش های فزاینده در بهره برداری از منابع آب، آینده نگاری بهره وری آب کشاورزی ضرورتی راهبردی در مسیر تاب آوری و امنیت غذایی کشور ایران محسوب می شود. این پژوهش با هدف طراحی سناریوهای آینده نگر در زمینه ارتقای بهره وری آب کشاورزی در افق سال ۱۴۲۰ در ایران، از روش تعادل اثرات متقابل (CIB) و نرم افزار ScenarioWizard ۵.۲ بهره گرفته است. ماتریس اولیه شامل ۱۳ متغیر محرک با سه حالت برای هر متغیر طراحی شد، که در نهایت تعداد نه سناریوی منسجم استخراج گردید. سناریوهای یک، چهار و هفت (بدبینانه) بیشترین تعداد فرضیات با استحکام بالا را داشتند، که نشان دهنده ی انسجام منطقی این سناریوها است. در مقابل، سناریوهای سه، شش و نه (خوش بینانه) با امتیاز کل تاثیرگذاری به ترتیب ۴۰۵، ۴۰۸ و ۳۸۱، بیشترین ظرفیت مداخله پذیری را نشان دادند و از این رو در مسیر آینده نگاری مطلوب، گزینه های راهبردی تری تلقی می شوند. در ارزیابی سناریوهای مختلف، مشخص شد که گزینه های میانه (حالت دوم) بیشترین امتیاز تاثیر را کسب کرده اند. از جمله متغیرهای سیاستی مانند B۲ با عنوان «نوسازی ۳۰% تا ۶۰% تجهیزات اراضی با حمایت دولت» با امتیاز ۶۹/۴%، نشان دهنده ی ترجیح سامانه به مسیرهای واقع گرایانه و پرهیز از انتخاب های افراطی یا حداقلی است. با این حال، برخی حالت های خوش بینانه (حالت سوم) نیز در حوزه های فناورانه حضور قابل توجهی در سناریوها دارند. برای نمونه، متغیرهای D۳ «توان افزایی ۵۰% تا ۸۰% تعاونی های کشاورزی و آب بران»،F۳  «سهمیه بندی آب با کنترل دوره ای»، و G۳  «پوشش ۶۰% تا ۹۰% چاه ها با کنتور هوشمند» حدود ۳۸% از امتیاز تاثیر را به خود اختصاص داده اند. لذا، در زمینه های مرتبط با فناوری، داده محوری و مشارکت کشاورزان، سامانه به اقدامات نوآورانه و تحول گرا تمایل دارد. با توجه به نتایج این مطالعه، پیشنهاد می شود سیاست گذاری آب کشاورزی بر ترکیب اقدامات واقع گرایانه و نوآورانه مانند توانمندسازی جوامع محلی با به­کارگیری فناوری های تحول گرا متمرکز شود.

کلیدواژه ها:

سیاست گذاری آب ، سهمیه بندی آب ، پوشش چاه ها با کنتور هوشمند ، نوسازی تجهیزات آبیاری