دستفروشی به مثابه میدان قدرت: بازخوانی نهادی-تاریخی سیاست گذاری شهری در تهران

این مقاله به بررسی پویایی های اجتماعی-سیاسی و پیکربندی های نهادی ای می پردازد که پدیده ی دستفروشی را از دهه ی ۱۳۲۰ تاکنون، به ویژه در شهر تهران، شکل داده اند. برخلاف روایت های رایجی که دستفروشی را صرفا به عنوان فعالیتی غیررسمی یا شغلی کاذب تلقی می کنند، این پژوهش تلاش دارد تا آن را در چارچوب اقتصاد سیاسی شهری و گفتمان های سیاست گذاری تحلیل کند. با اتکا به اسناد تاریخی، آرشیوهای قانونی، مقررات دولتی و مشاهدات این مطالعه نشان می دهد که چگونه نهادهای مختلف (شهرداری، وزارت بهداشت، اتاق اصناف و نیروی انتظامی) در دوره های مختلف تاریخی با برچسب هایی همچون "غیربهداشتی"، "مزاحم"، "غیرقانونی" و "جاذبه ی شهری"، دستفروشی را به مسئله تبدیل کرده و آن را مدیریت کرده اند.مقاله پنج دوره ی اصلی در سیاست گذاری و بازنمایی دستفروشان را شناسایی می کند: از جرم انگاری به عنوان سد معبر تا بازتعریف آنان در چارچوب منطق های نئولیبرالی که میان حذف و بهره برداری اقتصادی نوسان دارند. این دوره بندی تاریخی نشان می دهد که سیاست های طرد یا جذب، درواقع بازتابی از منازعات گسترده تر بر سر فضا، قدرت، مشروعیت نهادی و بقا هستند. برخلاف پژوهش هایی که به تحلیل صرف علل یا پیامدهای فردی پدیده ی دستفروشی پرداخته اند، این مقاله با رویکردی رابطه مند و نهادی، موقعیت دستفروشان را درون میدان نبردی چندجانبه میان نیروهای حاکم، نهادهای رسمی، و مقاومت های روزمره ی خود آنان بازخوانی می کند. از این منظر، دستفروشی نه فقط شغلی برای بقا، بلکه عرصه ای برای چانه زنی بر سر شهروندی، دیده شدن و سهم از شهر است.

کلیدواژه ها:

دستفروشی ، اقتصاد سیاسی ، فضا ، سیاست گذاری شهری