سیاست در سایه شمشیر نگاهی به نقش امیرالامرایان در مهندسی قدرت صفویان

این پژوهش با هدف بررسی جایگاه و نقش امیرالامرایان در ساختار قدرت صفوی از آغاز سلطنت شاه اسماعیل اول تا پایان حکومت شاه سلطان حسین انجام شده است. تمرکز اصلی بر تحلیل خاستگاه ایلیاتی امیرالامرایان، چرخش قدرت میان نخبگان قزلباش، و تحول تدریجی این مقام در بستر سیاسی و نظامی صفویان بوده است. اهمیت موضوع از آن جا ناشی می شود که امیرالامرایان نه تنها فرماندهان نظامی بلکه بازیگران کلیدی در مهندسی قدرت، تنظیم مناسبات ایلیاتی، و حفظ توازن میان ارکان حکمرانی بودند. بررسی این مقام، امکان شناخت بهتر از سازوکارهای قدرت، تعاملات دربار با ایلات، و روند تمرکز یا تضعیف قدرت مرکزی را فراهم می سازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که در دوره های آغازین، امیرالامرایان با تکیه بر پایگاه ایلیاتی نقش موثری در تثبیت قدرت صفویان داشتند، اما با گذر زمان و به ویژه از دوره شاه عباس اول به بعد، این مقام به تدریج از سرداران ایلیاتی به غلامان خاصه و کارگزاران درباری منتقل شد. در پایان دوره صفوی، امیرالامرایی به منصبی تشریفاتی و فاقد اقتدار مستقل تبدیل شده بود که دیگر نقشی در مهندسی قدرت نداشت. این تحول، بازتابی از تغییرات بنیادین در ساختار سیاسی صفویان و زمینه ساز سقوط نهایی این سلسله بود.

کلیدواژه ها:

امیرالامرایان ، صفویان ، شاه اسماعیل اول ، شاه تهماسب اول ، غلامان خاصه