بررسی اثر باکتری های محرک رشد و نیترات پتاسیم بر خصوصیات رشدی و تبادلات گازی لیمو ترش (Citrus aurantifolia ) تحت تنش خشکی

سابقه و هدف : خشکی یکی از تنش های محیطی موثر بر رشد گیاهان است که خصوصیات رشدی، مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی را تحت تاثیر قرار می دهد. این تنش می تواند منجر به کاهش فتوسنتز، تعرق و هدایت روزنه ای در گیاهان شود که نهایتا به کاهش عملکرد محصول منجر می گردد. باکتری های محرک رشد به عنوان یکی از عوامل موثر در افزایش مقاومت گیاهان به تنش خشکی شناخته شده اند. هدف این پژوهش بررسی اثر همزمان تلقیح سویه های مختلف باکتری های محرک رشد و محلول پاشی نیترات پتاسیم برخصوصیات رشدی و تبادلات گازی گیاه لیمو ترش جهت افزایش مقاومت به تنش خشکی بود.مواد و روش ها: در این مطالعه، اثر باکتری محرک رشد در پنج سطح Enterobacter coleacea E۱، Bacillus subtilis CS۱، Enterobacter coleacea R۳۳، کنسرسیوم سه سویه یاد شده و شاهد (عدم تلقیح باکتری) همراه با محلول پاشی برگی نیترات پتاسیم در دو سطح (۰ و ۲۰ گرم در لیتر) تحت سه رژیم آبیاری مختلف (۴۰، ۷۰، ۱۰۰ درصد پتانسیل تبخیر و تعرق) بر خصوصیات رشدی و تبادلات گازی نهال های یک ساله لیمو ترش (Mexican lime) مورد بررسی قرار گرفت. وزن خشک اندام هوایی و سطح برگ یک بار در پایان آزمایش و مابقی پارامترها در سه مقطع زمانی ۶۰، ۱۲۰ و ۱۸۰ روز پس از آغاز آزمایش جمع آوری شدند. این پژوهش به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کاملا تصادفی با سه تکرار و در مجموع ۹۰ واحد آزمایشی انجام شد. یافته ها: نتایج نشان داد که خشکی موجب کاهش قابل توجهی در تبادلات گازی و خصوصیات رشدی نهال های لیموترشگردید. . تلقیح کنسرسیوم سه باکتری همراه با محلول پاشی ۲۰ گرم در لیتر نیترات پتاسیم توانست وزن خشک اندام هوایی را ۵/۳۶ درصد نسبت به شاهد افزایش دهد. بیشترین سطح برگ به میزان ۱۱۱۱ متر مربع نیز در گیاهان تلقیح شده با باکتری R۳۳ و محلول پاشی شده با ۲۰ گرم در لیتر نیترات پتاسیم به دست آمد. تلقیح نهال لیموترش با کنسرسیوم سه باکتری همراه با محلول پاشی ۲۰گرم در لیتر نیترات پتاسیم به ترتیب منجر به افزایش۲/۶۱ و ۶/۱۶ درصدی ارتفاع نهال و تعداد برگ در گیاهان آبیاری شده با ۴۰ درصد پتانسیل تبخیر و تعرق گردید. در پایان آزمایش ، میزان فتوسنتز به میزان ۹/۲۹ درصد نسبت به آغاز آزمایش کاهش یافت. محلول پاشی نیترات پتاسیم به میزان ۲۰ گرم در لیتر و تلقیح با باکتری های محرک رشد موجب بهبود فتوسنتز گردید. به طور مشخص، فتوسنتز در گیاهان تلقیح شده با Bacillus subtilis CS۱ و کنسرسیوم سه سویه همراه با محلول پاشی ۱۰ گرم در لیتر نیترات پتاسیم به ترتیب ۱/۵۶ و ۸/۴۳ درصد نسبت به گیاهان بدون محلول پاشی نیترات پتاسیم و عدم تلقیح باکتری در همان رژیم آبیاری افزایش یافت. در رژیم آبیاری ۴۰ درصد پتانسیل تبخیر و تعرق، تلقیح کنسرسیوم سه سویه همراه با محلول پاشی ۲۰ گرم در لیتر نیترات پتاسیم توانست هدایت روزنه ای را نسبت به گیاهان بدون اعمال تیمار بهبود بخشد (۳/۳۳۳ درصد). همچنین، میزان تعرق در گیاهان تلقیح شده با Bacillus subtilis CS۱ به میزان ۷/۱۳۸ درصد نسبت به شاهد افزایش یافت. غلظت دی اکسید کربن زیر روزنه ای نیز در گیاهان تلقیح شده با Enterobacter coleacea R۳۳ و تیمار شده با نیترات پتاسیم ، به میزان ۴/۶۹ درصد نسبت به شاهد افزایش داشت. نتیجه گیری: یافته ها نشان داد که خشکی تاثیرات منفی معناداری بر خصوصیات رشدی و تبادلات گازی نهال لیموترش داشت. در این آزمایش، محلول پاشی با ۲۰ گرم در لیتر نیترات پتاسیم به همراه تلقیح Bacillus subtilis CS۱، Enterobacter coleacea R۳۳ و کنسرسیوم سه سویه به عنوان بهترین ترکیب تیماری، که منجر به بهبود شاخص های رشدی و تبادلات گازی گردید پیشنهاد می شود. این ترکیب می تواند به عنوان یک راهکار موثر در مدیریت تنش خشکی در جهت کاهش اثرات سو تنش خشکی بر گیاه لیمو ترش مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

باکتری محرک رشد ، تنش خشکی ، نیترات پتاسیم