تاثیر نظام های مختلف کشت بر رشد گیاهچه و ویژگی های کمی و کیفی برنج (Oryza sativa L.) در شرایط خزانه و مزرعه

برنج (Oryza sativa L.) به عنوان یکی از محصولات راهبردی کشاورزی، به طور چشمگیری تحت تاثیر نظام های مختلف کشت قرار می گیرد و نقش حیاتی در تامین امنیت غذایی در جهان دارد. این پژوهش با هدف بررسی اثر نظام های مختلف رایج و فشرده سازی اکولوژیک بر رشد گیاهچه، عملکرد دانه و خصوصیات کیفی برنج (رقم طارم هاشمی) طی دو آزمایش جداگانه در شرایط خزانه و مزرعه در مزرعه شخصی واقع در شهرستان بابل در دو سال زراعی ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایش در خزانه شامل سه مقدار مصرف بذر (۱۰۰، ۲۰۰ و ۳۰۰ گرم در مترمربع به ترتیب برای نظام­های فشرده­سازی اکولوژیک، حدواسط و رایج) بود. در مزرعه، تیمارهای سه نظام مدیریتی شامل فشرده سازی اکولوژیک (یک گیاهچه در هر کپه، کم­­آبیاری به صورت متناوب، تراکم ۱۱ بوته در مترمربع و سن گیاهچه ۲۰ روزه)، رایج یا سنتی (هشت گیاهچه در هر کپه، آبیاری به صورت ۱۰ سانتی متر بالاتر از سطح خاک، تراکم ۲۵ بوته در مترمربع و سن گیاهچه ۴۰ روزه) و حد واسط (چهار گیاهچه در هر کپه، آبیاری به صورت اشباع در سطح خاک، تراکم ۱۶ بوته در مترمربع و سن گیاهچه ۳۰ روزه) بودند. نتایج آزمایش در بخش خزانه نشان داد که اثر اصلی نظام های کاشت بر طول و قطر طوقه و نیز قطر ریشه گیاهچه معنی دار بود. البته به­غیر از عمق نفوذ ریشه، اثر متقابل سال و نظام های کشت بر سایر صفات غیرمعنی­دار بود، به طوری­که طول و قطر طوقه گیاهچه و قطر ریشه در نظام فشرده سازی اکولوژیک به ترتیب برابر با ۵/۲۴ سانتی­متر، ۱/۴ میلی متر و ۵۲/۰ میلی­متر بودند که برتر از سایر نظام ها تعیین شد. در هر دو سال، بیشترین عمق نفوذ ریشه به نظام فشرده سازی اکولوژیک اختصاص داشت. در مقابل، کمترین مقادیر این صفات برای نظام رایج مشاهده شد. بررسی صفات کمی در شرایط مزرعه نشان داد که اثر متقابل سال و نظام های کشت بر تعداد پنجه بارور معنی­دار بود، به­طوری­که بیشترین پنجه بارور (۵/۲۹ پنجه در بوته) برای نظام فشرده­سازی اکولوژیک مشاهده شد. اثر نظام­های کشت بر عملکرد زیستی و عملکرد دانه معنی­دار بود، به­طوری­که بیشترین عملکرد زیستی (۲۹۰۰۰ کیلوگرم در هکتار) و عملکرد دانه (۸۳۰۰ کیلوگرم در هکتار) برای نظام فشرده سازی اکولوژیک مشاهده شد. همچنین بیشترین درصد آمیلوز و نمره ژلاتینه شدن در نظام فشرده سازی اکولوژیک (به ترتیب با ۷/۲۲ درصد و ۷/۳) مشاهده شد و کمترین میزان برای نظام رایج (به ترتیب با ۵/۲۱ درصد و ۰/۳) به دست آمد. به­طور کلی، نتایج این آزمایش نشان داد که نظام فشرده سازی اکولوژیک در مقایسه با سایر نظام های مدیریتی، عملکرد دانه بیشتری داشت و به عنوان نوعی رویکرد کارآمد می­تواند در مدیریت اکولوژیک تولید برنج مدنظر قرار گرفته که بر این اساس، به تولید پایدار، امنیت غذایی و بهبود ویژگی های زیست محیطی نیز کمک می کند.

کلیدواژه ها:

تعداد پنجه بارور ، درصد آمیلوز ، سیستم فشرده سازی اکولوژیک ، نمره ژلاتینه شدن