تاثیر تنش خشکی بر رشد و عملکرد جمعیت های حاصل از تلاقی نمونه های ایرانی و خارجی گلرنگ

پیشینه پژوهش و هدف: خشکی، به عنوان مهم ترین عامل محدودکننده عملکرد در مناطق خشک و نیمه خشک، همواره چالش اصلی تولید گلرنگ (.Carthamus tinctorius L) بوده است. این پژوهش بر پایه توسعه و ارزیابی ژنوتیپ های جدید گلرنگ حاصل از تلاقی های هدف مند بین نمونه های بومی و ذخایر ژنتیکی جهانی متمرکز شد و هدف اصلی آن افزایش تنوع ژنتیکی و شناسایی ژنوتیپ های با تحمل زیاد به تنش خشکی بود. روش ها: دراین پژوهش ۶۴ ژنوتیپ که شامل ۱۰ ژنوتیپ والدی، ۴۵ فامیل F۲ حاصل از تلاقی دای آلل یک طرفه آن ها به همراه ۹ ژنوتیپ شاهد در دو محیط تنش خشکی (۹۰% تخلیه آب قابل استفاده) و معمول (۵۰% تخلیه آب قابل استفاده) از نظر صفات فنولوژیک، مورفولوژیک و عملکرد دانه بررسی شدند. نتایج: نتایج حاکی از ایجاد تنوع ژنتیکی زیاد از راه ادغام خزانه های ژنی خارجی بود، که پتانسیل خوبی برای اصلاح صفات زراعی تحت تنش خشکی فراهم می آورد. تحلیل ها نشان داد که وراثت پذیری صفات مرتبط با عملکرد دانه در شرایط بدون تنش بوده و همبستگی معنی داری بین ارتفاع بوته و وزن هزار دانه با عملکرد دانه در محیط تنش خشکی وجود دارد. جمعیت های برتر مقاوم به خشکی و پایدار از نظر عملکرد شناسایی شدند. به طور خاص، جمعیت ۷۴×۶۷ (حاصل از تلاقی G۶۷ از لیبی × G۷۴ از اردن)، برجسته ترین تحمل به تنش خشکی و پایداری عملکرد دانه را به نمایش گذاشت. علاوه بر این، والد G۷۱ (مکزیک) و چندین جمعیت دیگر (مانند ۸۶×۴۰، ۷۱×۹۶، ۲۳×۹، ۳۲×۹، ۸۶×۹۶، ۵۴×۹، ۴۰×۷۴) نیز به عنوان منابع ژنتیکی امیدبخش با پایداری عملکرد زیاد معرفی شدند. نتیجه گیری کلی: این یافته ها بر نقش حیاتی منابع ژرم پلاسم بین المللی در توسعه ارقام گلرنگ مقاوم به خشکی برای مناطق کم آب ایران تاکید دارد، که گامی اساسی در راستای افزایش امنیت غذایی و بهره وری کشاورزی محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

Water deficit ، Oil crops ، Variation ، Heritability ، Yield stability. ، کم آبی ، دانه های روغنی ، تنوع ، وراثت پذیری ، پایداری عملکرد.