تحلیل مواجهه فقیهان با روایات رهنمون بر جواز غناء با بهره از رویکرد فقاهتی آیت الله خامنه ای

هدف: غناء مفهومی عام است که در روایات اهل بیت و فقه اسلامی به کار رفته و حکم عام فقهی آن، حرمت دانسته شده است. با این حال، شماری از روایات وجود دارند که برخی از فقیهان با استناد به ظاهر آنها بر این باورند که حکم عام پیش گفته، دچار تخصیص شده است، به این بیان که در مواردی خاصی می توان بر جواز یا اباحه غناء حکم نمود.  هدف این پژوهش، بررسی دلالت این روایات بر اثبات این مدعاست. روش پژوهش: این جستار به روش توصیفی- تحلیلی و با بهره از منابع اسنادی سامان یافته است. به این ترتیب که پس از تعریف اصطلاحی غناء و کنکاشی اجمالی در ادله بیانگر حرمت آن، روایات رهنمون بر جواز، به چهار دسته موضوعی تقسیم شده و مورد بررسی قرار گرفته اند. یافته ها: برای شناخت دقیق مفهوم و موضوع «غناء» نمی توان صرفا به عرف اکتفا کرد، بلکه باید به منابعی چون روایات، لغت، ادب و فقه مراجعه نمود. غناء اشتراک لفظی ندارد و در دو معنای عام (آواز با تغییرات صوتی) و خاص(خوانندگی با اسلوب خاص) به کار می رود. سه معیار حسن صوت، انطباق با دستگاه های موسیقی و طرب‎ انگیزی، ملاک تحقق غناء نیستند. هشت ویژگی برای صدق عنوان غناء وجود دارد: تداول  این مفهوم در همه عرف ها، عدم تفاوت مفهومی بین اهل فسوق و غیر آن، عدم دخالت حسن صوت و انطباق با دستگاه های موسیقی، عدم دخالت ملازمت با آلات موسیقی، عدم دخالت طرب و نیز باطل بودن کلام در این مفهوم، لازم نبودن مقارنت با کلام و عدم صدق عنوان غناء بر تلاوت های متعارف قرآن و اذان. نتیجه گیری: مجموعه روایاتی که شماری از فقیهان از آنها برای جواز گونه هایی از غناء بهره برده اند، دلالتی آشکار بر جواز یا اباحه غناء ندارند. روایات بیانگر جواز بهره از الحان عربی در قرائت قرآن، مربوط به لحن هایی است که در برابر روش اهل فسق قرار دارد و با موسیقی های اهل فارس، روم و شامات در آن عصر سازگار است. همچنین، روایات مربوط به حلیت درآمد زنان آوازه خوان، تنها مربوط به گروهی از زنان است که  برای آوازه خوانی در مجالس خصوصی یا عمومی، مورد بهره قرار می گرفتند که بر اساس روایات، درآمد حاصل از این کار، حرام است. آیت الله خامنه ای با  تفکیک میان کاربست های غناء در احادیث معصومان(ع) به دو دسته صوت نیکو و آواز حرام، بر این باور است که روایات بیانگر جواز غناء، مربوط به غنای حرام نیست بلکه تنها معنای عام غناء (تحسین صوت) در آنها مراد بوده است.

کلیدواژه ها:

روایت ، غناء ، ترجیع ، تحسین صوت ، فقه ، آیت الله خامنه ای