چالش ­های عمل به واجب کفایی در رویکرد فردی و ضرورت برون­ رفت از آن در رویکرد حکومتی

واجب کفایی یکی از احکام فقهی است که در راستای تامین مصالح عمومی و تحقق اراده شارع در سطح جامعه جعل و طراحی شده است. در دوره هایی که جامعه ساختاری ساده و بسیط داشته یا دایره اقتدار فقیه محدود بوده است، امتثال این واجب به صورت مردمی و پراکنده بر عهده افراد مکلف قرار می گرفته است؛ در حالی که در نظام های اجتماعی پیچیده و دوران اقتدار و بسط ید فقیه، تحقق چنین واجبی جز در پرتو نظام مندی، مدیریت هماهنگ و بهره گیری از سازوکارهای کارآمد و روزآمد اجتماعی ممکن نیست. در این شرایط، واگذاری عمل به این واجب به افراد و حرکت های مومنان، غایت شارع را به طور کامل تامین نمی کند؛ زیرا عمل به واجب کفایی در رویکرد فردی با چالش هایی مواجه است که اداره مطلوب جامعه مستلزم برون رفت از آن هاست و این امر می تواند در رویکرد حکومتی نسبت به واجب کفایی مورد توجه قرار گیرد. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر مبانی فقیهانه به این نتیجه رسیده است که واجب کفایی در عصر پیچیدگی های اجتماعی باید از سطح تکلیف فردی به سطح نهادی و حکومتی منتقل شود و در چارچوب فقه حکومتی امتثال گردد؛ زیرا امتثال غیرنظام مند، غیرمنسجم و غیرهدفمند واجب کفایی، غرض شارع از الزام مومنان به این واجب را محقق نمی سازد. بدین سان، براساس رویکرد حکومتی به واجب کفایی، فقه از تکلیف صرف مومنان فراتر رفته و به مهندسی نظام اجتماعی و امتثال در مقیاس جامعه دینی ارتقا می یابد.

کلیدواژه ها:

فقه ، فقه حکومتی ، اصول فقه حکومتی ، واجب کفایی ، رویکرد حکومتی