طراحی و اعتبارسنجی ابزار ارزیابی عملکرد HSE در تجمعات شهری: مطالعه موردی تهران

زمینه و هدف: با افزایش فراوانی و مقیاس تجمعات شهری، توجه نظام مند به ابعاد سلامت، ایمنی و محیط زیست (HSE) به یک اولویت راهبردی در مدیریت شهری تبدیل شده است. با وجود افزایش آگاهی، چارچوب های ارزیابی موجود اغلب فاقد ویژگی های عملیاتی و قابلیت انطباق با زمینه های محلی هستند. این مطالعه با هدف طراحی و اعتبارسنجی یک ابزار ساختاریافته برای ارزیابی عملکرد HSE در تجمعات شهری، شناسایی خلاهای روش شناختی در مطالعات پیشین، و ارائه راهکارهای اجرایی متناسب با شرایط تهران انجام شده است. روش : این پژوهش با رویکرد ترکیبی (کیفی–کمی) به شناسایی، دسته بندی و اعتبارسنجی شاخص های کلیدی ارزیابی عملکرد HSE  در تجمعات شهری پرداخته است. طراحی ابزار بر اساس تحلیل ریسک، مرور تجربیات گذشته، مشاوره با خبرگان HSE و مشاهدات میدانی صورت گرفت. ابزار اولیه در سه تجمع شهری منتخب در تهران به صورت آزمایشی اجرا شد و ویژگی های روان سنجی آن شامل روایی محتوا، روایی سازه و پایایی با روش های آماری استاندارد مورد بررسی قرار گرفت. نسخه نهایی ابزار شامل ۱۴ شاخص عملیاتی است: ۶ شاخص ایمنی، ۴ شاخص سلامت و ۴ شاخص محیط زیستی. یافته ها: نتایج حاصل از طراحی و اعتبارسنجی ابزار ارزیابی عملکرد HSE در تجمعات انبوه نشان داد که برخی مولفه های کلیدی، از جمله ایمنی برق، بهداشت مواد غذایی و مدیریت پسماند، در برنامه ریزی های جاری به طور قابل توجهی نادیده گرفته شده اند. بررسی روایی ابزار حاکی از آن بود که بیش از ۹۰٪ آیتم های پیشنهادی از نظر روایی صوری و محتوایی، مورد تایید خبرگان قرار گرفته اند. همچنین، ضریب آلفای کرونباخ ۰.۸۶ بیانگر سطح پایایی قابل قبول ابزار در شرایط اجرایی واقعی است. بر اساس این نتایج، ابزار طراحی شده از حساسیت بالایی در شناسایی نقاط ضعف عملکردی برخوردار بوده و قابلیت مداخله هدفمند برای ارتقاء وضعیت ایمنی، بهداشت و محیط زیست در مدیریت تجمعات انبوه را فراهم می سازد. این ابزار می تواند به عنوان یک چارچوب عملیاتی در فرآیندهای نظارت، ارزیابی و بهبود عملکرد HSE در رویدادهای شهری مورد استفاده قرار گیرد. نتیجه گیری: ابزار طراحی و اعتبارسنجی شده در این مطالعه، یک چارچوب ساختاریافته، قابل تکرار و مقیاس پذیر برای ارزیابی عملکرد HSE در تجمعات شهری ارائه می دهد. این ابزار با تمرکز بر مولفه های مغفول مانده و ریسک های چندبعدی، امکان تحلیل نظام مند و مداخله هدفمند در تمامی مراحل چرخه رویداد از برنامه ریزی اولیه تا اجرا و جمع آوری را فراهم می سازد. کاربرد این ابزار در سطوح مختلف مدیریتی، از جمله توسط مدیران شهری، برگزارکنندگان رویدادها و پژوهشگران حوزه ایمنی، می تواند منجر به ارتقاء کیفیت تصمیم گیری، برنامه ریزی و افزایش هم راستایی اقدامات اجرایی با استانداردهای سلامت، ایمنی، سلامت و زیست محیطی در برگزاری تجمعات انبوه شود.

کلیدواژه ها:

Mass gatherings ، HSE assessment ، urban safety ، performance evaluation ، tool validation ، Tehran ، urban risk management ، Checklist ، تجمعات شهری ، ارزیابی HSE ، ایمنی شهری ، ارزیابی عملکرد ، اعتبارسنجی ابزار ، تهران ، مدیریت ریسک شهری ، چک لیست