تاثیر دین و سیاست در معماری کشورهای ایران اسلامی و شوروی کمونیست (روسیه)

این پژوهش با روش کتابخانه ای به بررسی تطبیقی نقش دو عامل مهم دین و سیاست در شکل گیری معماری دو کشور ایران و شوروی می پردازد. در ایران اسلام به عنوان یک نیروی فرهنگی مذهبی و در اتحاد جماهیر شوروی ایدئولوژی کمونیسم به عنوان یک پارادایم سیاسی تاثیراتی عمیق و متمایز بر کالبد معماری این کشورها گذاشته اند. مقاله با مروری بر مفاهیم پایه ای، معماری، سیاست و دین آغاز شده و سپس به تحلیل سیر تحول معماری در ایران قبل و پس از اسلام می پردازد. با بررسی چهار سبک اصلی معماری ایرانی اسلامی (خراسانی، رازی، آذری و اصفهانی)، این نتیجه حاصل می شود که دین نه به عنوان یک عامل منفرد بلکه در تعاملی پیچیده با سیاست، اقتصاد و فرهنگ، خاستگاه شکوفایی سبک هایی شده که هم بیانگر ارزش های معنوی و هم نشان دهنده قدرت حکومت های زمان خود بوده اند. در مقابل، مطالعه معماری روسیه نشان می دهد که چگونه سیاست کمونیستی با شعار جدایی دین از دولت و ترویج اصول سوسیالیستی به صورت آمرانه ای مسیر معماری را تغییر داد. معماری قبل از کمونیسم، متاثر از مذهب ارتدکس و سبک های اروپایی بوده و با ظهور شوروی به سمت معماری عقلانی، کارکردگرا و عمدتا مبتنی بر ایدئولوژی چپ گرایش یافت. تجلی عینی این امر را می توان در پروژه های بلندپروازانه ای مانند هفت خواهران مسکو (آسمان خراش های استالینیستی) مشاهده کرد که نماد قدرت دولت و پیروزی سوسیالیسم بودند. در نهایت، این مقاله با مقایسه این دو تجربه به این پرسش کلیدی پاسخ می دهد که چگونه دو سیستم فکری متفاوت توانسته اند از معماری به عنوان یک ابزار کارآمد برای بازتاب ارزش ها، تثبیت قدرت و شکل دهی به هویت جمعی استفاده کنند و نقش پررنگی در طول تاریخ در هنر معماری بوجود آورند؛ در واقع می توان گفت معماری ابزاری برای بازتاب قدرت و تفکر بوده و هست و خواهد بود.

کلیدواژه ها:

معماری ، سیاست ، دین ، ایران ، اسلامی ، شوروی ، کمونیست