واکاوی فقهی قراردادهای هوشمند و کاربردهای آن در بانکداری و مالی اسلامی

در سالهای اخیر، قراردادهای هوشمند و فناوری بلاک چین شاهد یک روند رو به رشد غیر قابل چشم پوشی در صنعت مالی و بانکی بوده است. قراردادهای هوشمند که ریشه در بلاکچین دارند اجازه میدهند شرایط قراردادی یک توافقنامه به طور خودکار و بدون دخالت شخص ثالث به نحو قابل اعتمادی اجرا شوند. این نوع قرارداد از مزیتهایی همچون استقلال طرف های متعاهد، خود اجرایی و خودکار بودن، سطح بالای امنیت و حفاظت، شفافیت مطلق در اجرای قرارداد، کاهش هزینه های معاملاتی و اداری و افزایش سرعت برخوردار است. استفاده از قراردادهای هوشمند در صنعت بانکداری اسلامی نیازمند این است که در ابتدا چارچوب و ماهیت قراردادی آن مشخص شود و سپس از رعایت ارکان و ضوابط مربوط به عقود اسلامی در آن اطمینان حاصل شود. از نظر شناخت ماهوی، قراردادهای هوشمند را میتوان به عنوان قرارداد الحاقی یا معاطات پذیرفت یا اینکه ماهیت مستقلی برای آن در نظر نگرفت و آن را تابع عقد اصلی دانست. اما از مهمترین چالشها و شبهات شرعی قراردادهای هوشمند، مبهم بودن «طرفین عقد» به دلیل ویژگی استقلال طرفهای متعاهد و عدم رعایت ضوابط مربوط به مشروعیت موضوع عقد به دلیل معاملات غیر مجاز از جمله قاچاق، قمار، فروش مواد مخدر و است همچنین از ظرفیت قراردادهای هوشمند نیز میتوان در راستای کاهش پیچیدگی عقود، مدیریت ریسک های قراردادی، کوتاه کردن دوره تسویه بدهی، افزایش سهم از بازار از طریق ارتقای کیفیت خدمات مالی، بهبود فضای کسب و کار و در نهایت دستیابی به رضایت مشتریان بهره برداری کرد.

کلیدواژه ها:

قرارداد هوشمند عقد ، اسلامی ، طبقه بندی JEL ۳۲ ۲۲ ، ۱۱ ، ضوابط شرعی معامله ، نظارت شرعی ، آوای عدالت اقتصادی